Alkimos archive (archive)

Η έννοια του «ειδεχθούς» χρέους (Odious Debt)

2011-03-04T14:16:00.006+02:00

Του Αλέξανδρου Ι. Κατσανεβάκη(*)

"Χρειάζεται να ξεκινήσει μια συστηματική καταγραφή και αποτίμηση της διαχρονικά καταχρηστικής συμπεριφοράς όλων των ελληνικών κυβερνήσεων".

Ανεξάρτητα από τον στρουθοκαμηλισμό της Ελληνικής κυβέρνησης που, συνεπικουρούμενη από την πλειοψηφία των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ισχυρίζεται ότι το δημόσιο χρέος της Ελλάδας είναι διαχειρίσιμο, γίνεται πλέον παραδεκτό από όλο και περισσότερους από αυτούς που επιμένουν να διατηρούν μια στοιχειώδη σοβαρότητα ότι «τα κουκιά δε βγαίνουν».

Το δημόσιο χρέος είναι ένα πολυσύνθετο ζήτημα με μεγάλη ποικιλία συμβάσεων που έχουν συναφθεί με διαφορετικούς όρους σε διαφορετικούς χρόνους και με ελάχιστη διαφάνεια. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να αφεθούν οι αποφάσεις της διαχείρισής του αποκλειστικά στα χέρια των «ειδημόνων» του υπουργείου Οικονομικών, της Τράπεζας της Ελλάδας και των καλοπληρωμένων σύμβουλων που στην πραγματικότητα ούτε παράγουν πολιτική ούτε κυβερνούν, αλλά, «χτίζοντας» τα «λαμπρά» βιογραφικά τους, απλώς διαχειρίζονται το δημόσιο χρέος προς όφελος των πρώην αλλά και μελλοντικών εργοδοτών τους, που δεν είναι άλλοι από τα διάφορα λόμπι των δανειστών της Ελλάδας, αυτών που συνιστούν ένα πανίσχυρο υπερεθνικό ολιγοπώλιο χρήματος.

Το 1927, ο πρώην υπουργός της τσαρικής Ρωσίας Αλεξάντρ Ναούμ Σακ, επιβιώνοντας της σοβιετικής επανάστασης, από τη νέα του θέση, του καθηγητή της Νομικής στο Παρίσι, εισήγαγε την έννοια του «ειδεχθούς» χρέους (Odious Debt) που εν ολίγοις αφορά στη διαχείριση δημόσιου χρέους η σύναψη του οποίου έχει πράξει αποτελέσματα κατά του δημόσιου συμφέροντος. Κατά διασταλτική ερμηνεία, η έννοια του «ειδεχθούς» χρέους έχει χρησιμοποιηθεί, σε απόπειρες καταγγελίας δανειακών συμβάσεων, η σύναψη των οποίων έχει γεννήσει ποινικά ή άδικα ή ακόμα και αρνητικά για το οικολογικό περιβάλλον αποτελέσματα.

Αρκετά ζητήματα που θα μπορούσαν λογικά να εμπίπτουν στις προβλέψεις περί ειδεχθούς χρέους, όπως η εξοντωτική διάθεση κονδυλίων από όλες ανεξαιρέτως τις ελληνικές κυβερνήσεις για εξοπλισμούς έναντι «ορατών τε και αοράτων» κινδύνων ή οι υπερτιμολογήσεις αγαθών και υπηρεσιών (βλέπε Siemens, Goldman Sachs, σύμβαση παραχώρησης αεροδρομίου «Ελευθέριος Βενιζέλος», η λίστα είναι μακροσκελέστατη και δεν προτίθεμαι να επεκταθώ) έχουν ήδη σποραδικά σχολιασθεί από έγκριτους και ειδικότερους από μένα αρθρογράφους τόσο στον Ελληνικό όσο και τον διεθνή Τύπο. Χρειάζεται να ξεκινήσει μια συστηματική καταγραφή και αποτίμηση της διαχρονικά καταχρηστικής συμπεριφοράς όλων των ελληνικών κυβερνήσεων και να υπολογιστεί μια τάξη μεγέθους για το μέρος του δημόσιου χρέους που σαν κοινωνία θα θεωρήσουμε αντικειμενικά ειδεχθές.

Ένα θέμα που δεν έχει υποπέσει στην αντίληψή μου να έχει θιχτεί, αφορά το γεγονός ότι η Ελλάδα πριν από την υιοθέτηση του ευρώ δανειζόταν ασφαλώς και σε ξένα νομίσματα αλλά ένα σημαντικό μέρος του δημόσιου δανεισμού γινόταν σε δραχμές. Τα δραχμικά δάνεια είχαν πολύ υψηλότερα επιτόκια σε σχέση με τα επιτόκια των δανείων με ρήτρα ξένων νομισμάτων για λόγους αυτονόητους στους επαΐοντες περί τα χρηματοοικονομικά. Πρόκειται για λόγους σχετικούς, κυρίως, με την τιμολόγηση του κινδύνου διολίσθησης ή υποτίμησης της δραχμής. Αναρωτιέμαι αν τα επιτόκια του μέρους αυτών των δραχμικών δανείων που αποπληρώθηκαν -μετά την υιοθέτηση του ευρώ- σε ευρώ, αποδόθηκαν στους δανειστές με προσαρμοσμένα προς τα κάτω επιτόκια, εφόσον εξέλειπε πλέον ο δραχμικός συναλλαγματικός κίνδυνος. Ιδού μια ενδιαφέρουσα ερώτηση προς τον συμπολίτη μας κ. Χριστοδουλάκη που διαχειρίστηκε ως υπουργός Οικονομικών την μετάπτωση από την δραχμή στο ευρώ.

Αν δεχθούμε ότι κάτι υπερασπίζεται η σημερινή Ελληνική κυβέρνηση, αυτό είναι πρωτευόντως η εκλογική της πελατεία, αφού δε λαμβάνει σοβαρά μέτρα για την πάταξη της φοροδιαφυγής και δευτερευόντως η θέση της Ελλάδας –ως «νομιμόφρονης» εθνικής οντότητας- στα πλαίσια του υφιστάμενου διεθνούς συστήματος, αλλά καθόλου δεν υπερασπίζεται τη συνοχή των δομών της ελληνικής κοινωνίας, οι οποίες καταρρέουν συστηματικά. Όλοι εμείς, ως ελληνική κοινωνία, πρέπει να αντιδράσομε άμεσα και ανεξάρτητα από τις επιλογές του παρακμασμένου ελληνικού πολιτικού συστήματος.

Για να αντιμετωπίσομε το ζήτημα του χρέους ως χώρα θα πρέπει να μιμηθούμε τους Ισλανδούς και χωρίς περιστροφές και καθόλου εμπιστοσύνη στην Ελληνική κυβέρνηση να αποφασίσουμε ποιο μέρος του χρέους θα πληρώσουμε και με ποιους όρους. Θα πρέπει δε ως κοινωνία να λάβουμε την πρωτοβουλία των κινήσεων αντί να αφήνομε τη σημερινή ή όποια μελλοντική μονοκομματική, πολυκομματική ή οικουμενική κυβέρνηση να ισχυρίζεται ότι «όλοι μαζί τα φάγαμε» ή να σύρεται πίσω από τις επιταγές των δομών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες δομές, εικάζεται ούτε αδίκως ούτε εντελώς αστήρικτα ότι είναι επίσης διαπλεκόμενες με το υπερεθνικό ολιγοπώλιο χρήματος κι ότι απλώς προτιμούν να μεταθέτουν το πρόβλημα σε βάθος χρόνου, σχεδιάζοντας την επιβολή συμπληρωματικού απεχθούς κόστους μέσω των διαφόρων φρούδων σεναρίων επιμήκυνσης του ορίζοντα της αποπληρωμής του ελληνικού δημόσιου χρέους με αντίστοιχη ανατίμηση των προεξοφλητικών επιτοκίων.

Η πρωτοβουλία πρέπει να περάσει αφενός στο Οικονομικό Επιμελητήριο της Ελλάδας, το οποίο μετά από ένα σύντομο ξύπνημα για τις συντεχνιακές εκλογές του ξαναπέφτει στη ραστώνη του, αφετέρου στις υγιείς δυνάμεις που έχουν απομείνει στα ελληνικά οικονομικά πανεπιστήμια και τα άλλα ιδρύματα, προκειμένου να ξεκινήσει η ποιοτική αξιολόγηση του δημόσιου χρέους, όχι μόνο στο εκκρεμές αλλά και στο αποπληρωμένο μέρος του, γιατί φρονώ ότι εδώ δεν ισχύει η ρήση: «Μετά την απομάκρυνση εκ του ταμείου ουδέν λάθος αναγνωρίζεται»।

(*) miakriti.gr

***

Ζούμε το τέλος της παγκόσμιας κυριαρχίας της Δύσης;

2010-09-13T18:07:00.004+03:00

Βρισκόμαστε μπροστά στο πρωτοφανές φαινόμενο να είναι η Ασία αυτή που οδηγεί πλέον την παγκόσμια οικονομική ανάκαμψη. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό;

Η οικονομική κυριαρχία της Δύσης ως κέντρου και ο διαχωρισμός του κόσμου σε κέντρο - περιφέρεια φαίνεται σήμερα να αμφισβητούνται. Με άλλα λόγια, το παγκόσμιο σύστημα, το οποίο εκφράζει και επιβάλλει τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά της Δύσης σε ολόκληρη την υφήλιο, είναι πιθανό να βρεθεί σε αμφισβήτηση. Το παγκόσμιο σύστημα που δημιούργησε ο δυτικός πολιτισμός είναι ο καπιταλισμός της παγκόσμιας αγοράς και του καταμερισμού της εργασίας. Το σύστημα αυτό διαχωρίζει τον κόσμο σε κέντρο και περιφέρεια, με άνιση ανταλλαγή των τεχνολογικών προϊόντων του κέντρου προς την εργασία και τις ακατέργαστες ή ημικατεργασμένες πρώτες ύλες της περιφέρειας. Η δημιουργία, η επιβίωση και η επέκταση του παγκόσμιου συστήματος απαιτούν την πολιτισμική μεταμόρφωση της περιφέρειας με οικονομικές και πολιτικές δράσεις, αλλά και με πολιτισμική επίδραση.

Ο διαχωρισμός του κόσμου σε Ανατολή - Δύση ανάγεται στην κλασική αρχαιότητα και διατηρείται από την επιλεκτική ανάγνωση της ιστορίας από μέρους των Δυτικών, κάτι που συνεχίζεται μέχρι σήμερα και διαιωνίζει την υπεροχή της Δύσης. Προσθετικά, η παγκόσμια επέκταση και η κυριαρχία των ευρωπαϊκών αποικιακών δυνάμεων κατά τον 19ο αιώνα είναι η αρχή της περαιτέρω διαίρεσης του κόσμου σε κέντρο-περιφέρεια και του διαχωρισμού του σε Βορρά-Νότο. Με μεγαλύτερο ιστορικό βάθος θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ασίγαστη τάση της Δύσης για απεριόριστη επέκταση και παγκόσμια κυριαρχία εμφανίζεται σαφής με τις Σταυροφορίες και την κατάλυση και τον διαμοιρασμό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Για αιώνες μετά, εξερευνήσεις, εγκαταστάσεις αποίκων, κατακτήσεις, γενοκτονίες λαών και πολιτισμών και ανελέητη εκμετάλλευση θα αλλάξουν την όψη του κόσμου. Μία σημαντική καμπή αποτελεί η βιομηχανική επανάσταση. Η παρατήρηση του Σαίν Ζύστ «η ευτυχία είναι μια καινούργια ιδέα στην Ευρώπη», σηματοδοτεί την απαίτηση της νέας αστικής τάξης της Ευρώπης να απολαύσει τα αγαθά που μέχρι τότε αποτελούσαν προνόμιο των ευγενών. Αυτό σημαίνει την ανάγκη για εκμετάλλευση πόρων σε πλανητική κλίμακα.

Η πολιτισμική, οικονομική και πολιτική παγκόσμια κυριαρχία της Δύσης επιβάλλεται και δικαιολογείται. Ιδεολογικές κατασκευές υποστηρίζουν την παγκόσμια επέκταση της Δύσης. Χαρακτηριστική είναι η αντίληψη του οριενταλισμού, κατά τον οποίο «η ευρωπαϊκή ταυτότητα είναι ανώτερη συγκρινόμενη με όλους τους μη ευρωπαϊκούς λαούς και πολιτισμούς». Ο οριενταλισμός επιβάλλει την ευρωκεντρική και δυτικοκεντρική αντίληψη και δικαιολογεί τον διαμοιρασμό και την εκμετάλλευση του κόσμου από την Δύση και το παγκόσμιο σύστημά της. Ο οριενταλισμός καθιερώθηκε ως έννοια αρνητική από τον Εντουάρντ Σαΐντ στο διάσημο ομώνυμο βιβλίο του. Αντιπροσωπευτικός είναι ο αφορισμός του Χέγκελ: «Η παγκόσμια ιστορία ταξιδεύει από την Ανατολή στη Δύση˙ για την Ευρώπη είναι το οριστικό τέλος της ιστορίας και για την Ασία η αρχή της», όπως ενδεικτική είναι η ανάλυση του Μαρξ για τον "ασιατικό τρόπο παραγωγής". Η Ευρωπαϊκή Δύση κατορθώνει να προσαρμόσει το παγκόσμιο περιβάλλον στις ανάγκες και στις επιθυμίες της και να δημιουργήσει πρότυπα και παραδείγματα που βασίζονται σε ό,τι αποκαλέσαμε οριενταλισμό.

Ο καπιταλισμός, από τη φύση του επεκτατικός, υπερεθνικός και διεθνιστικός, επενδύει συνεχώς σε νέες αγορές με παράδοξο αποτέλεσμα: η επέκταση δημιουργεί νέους ισχυρούς ανταγωνιστές. Αυτό βέβαια είναι κάτι που οι κεντρικές καπιταλιστικές χώρες δεν επιθυμούν, πλην αποτελεί φαινόμενο συμφυές με την επέκταση και την ανάπτυξη των αγορών. Η υποτιθέμενη ελεγχόμενη είσοδος νέων αγορών στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα κατά τα τέλη του 20ού αιώνα επέτρεψε την Κίνα, την Ινδία και τη Βραζιλία να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία, παρά τη σχέση τους με τις οικονομίες των ΗΠΑ, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ιαπωνίας. Η αναλογία της εσωτερικής εμπορικής δραστηριότητας στην Ανατολική Ασία αυξήθηκε από 40% το 1980, σε 50% το 1995 και είναι 60% σήμερα. Αυτό αρκεί για να αντιληφθούμε το πόσο ραγδαία περιορίζεται η εξάρτηση της Ανατολικής Ασίας από τις κεντρικές καπιταλιστικές αγορές, όπως και την εξασθένηση του μοντέλου κέντρο-περιφέρεια.

Φαίνεται ότι οι ιεραρχίες που δημιούργησε η ευρωπαϊκή επέκταση τον 19ο αιώνα ανατρέπονται σήμερα και οδηγούν σε ένα πολυκεντρικό κόσμο, ανάλογο με αυτόν που υπήρχε τον 18ο αιώνα. Μέσα σε δύο γενεές οι νέες βιομηχανικές χώρες της Ανατολικής Ασίας ακολούθησαν το παράδειγμα της Ιαπωνίας και ξέφυγαν από τη μιζέρια του Τρίτου Κόσμου. Δύο τεράστιες χώρες της Ασίας, η Ινδία και η Κίνα, που διαθέτουν το 33% του παγκόσμιου πληθυσμού, αύξησαν το ποσοστό τους στο παγκόσμιο ακαθάριστο προϊόν από 3,2% το 1980, σε 13,9% το 2006, δηλαδή κατά 4,3 φορές. Την ίδια περίοδο το παγκόσμιο ακαθάριστο προϊόν αυξήθηκε τρεις φορές. Ανάλογα, η αγοραστική αξία του εισοδήματός τους αυξήθηκε από 3,3% του παγκοσμίου προϊόντος το 1980, σε 6,17% το 1990. Το ίδιο διάστημα, η αγοραστική δύναμη ανά κάτοικο των χωρών αυτών αυξήθηκε σε σταθερές τιμές 16 φορές στην Κίνα και 5 φορές στην Ινδία. Οι προοπτικές είναι ότι η συνολική παραγωγή πλούτου στην Ασία, που σήμερα αντιστοιχεί στο 34% του παγκόσμιου προϊόντος, θα φθάσει το 45% το 2020 για να αντιστοιχεί τότε, στο 20% για την Κίνα, το 9% για την Ινδία και 6,2% για την Ιαπωνία. Αυτά όλα σημαίνουν μια αναδιανομή του παγκόσμιου πλούτου προς όφελος των αναπτυσσόμενων χωρών της Ασίας, οι οποίες και συσσωρεύουν γιγαντιαία αποθέματα συναλλαγματικών αποθεμάτων. Σήμερα τα συναλλαγματικά αποθέματα στην Ασία αντιπροσωπεύουν το 70% των παγκοσμίων συναλλαγματικών αποθεμάτων και είναι ρυθμιστές του κλονιζόμενου παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, στηρίζοντας τη Citigroup, τη Barclays και την UBS.

Βρισκόμαστε έτσι μπροστά στο πρωτοφανές φαινόμενο να είναι η Ασία αυτή που οδηγεί πλέον την παγκόσμια οικονομική ανάκαμψη. Με άλλα λόγια, η παγκόσμια ανάκαμψη και η ανάδυση της παγκόσμιας οικονομίας από την κρίση δεν είναι δυνατή χωρίς την ανάκαμψη των οικονομιών της Ασίας, οι οποίες αποτελούν πλέον την οικονομική ατμομηχανή. Μάλιστα, το κλειδί για να φθάσουν οι ΗΠΑ στα 3 τρισεκατομμύρια δολάρια εξαγωγών το 2015, σύμφωνα με τα σχέδια του Προέδρου Ομπάμα, είναι να επεκτείνουν την οικονομική παρουσία τους στην Ασία. Χαρακτηριστικοί των αντιλήψεων και των φιλοδοξιών των χωρών της Ασίας είναι οι πυρηνικοί εξοπλισμοί και τα διαστημικά προγράμματα της Ινδίας και της Κίνας. Ακόμη χαρακτηριστικότερη είναι η ανάπτυξη του πολεμικού στόλου της Κίνας, πάνω σε αντίληψη που βασίζεται σε γεωπολιτικές θεωρήσεις.

Η Κίνα είναι η χώρα η οποία υπολογίζεται ότι σε 15 χρόνια θα έχει ξεπεράσει σε απόλυτους αριθμούς εθνικού εισοδήματος τις ΗΠΑ και θα αποτελεί πλέον τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου. Με τετραπλάσιο πληθυσμό από αυτόν των ΗΠΑ, η Κίνα είναι ήδη ο μεγαλύτερος στον κόσμο εξαγωγέας και διαθέτει τα μεγαλύτερα συναλλαγματικά αποθέματα, ενώ διαθέτει μεγαλύτερη στον κόσμο αγορά αυτοκινήτων. Οι προσβάσεις της Κίνας στις πρώτες ύλες σταθεροποιούνται ενώ οι εμπορικοί δρόμοι βελτιώνονται με την υποστήριξη τεραστίων επενδύσεων που επιτρέπουν τα γιγαντιαία χρηματικά αποθέματα της χώρας αυτής.

Χαρακτηριστική είναι η εξέλιξη της εικόνας της Κίνας στα μάτια της Δύσης. Από την Αναγέννηση και μέχρι τον 18ο αιώνα η Κίνα δημιουργούσε στους Δυτικούς μια βεβαιότητα υπεροχής και ένα αίσθημα θαυμασμού. Φαινόταν τότε η Κίνα στα μάτια των Δυτικών σαν ένα μυθικό βασίλειο πιο πολιτισμένο από την ίδια την Ευρώπη και όχι μόνο πλουσιότερο, αλλά και πολυπληθέστερο. Η Κίνα ήταν για τους Ευρωπαίους, της πριν τη βιομηχανική επανάσταση εποχής, μια χώρα ανοχής και ειρήνης, όπου δεν υπήρχε καταπίεση και τα αξιώματα τα κατείχαν οι ικανοί και όχι οι εκ καταγωγής ευγενείς. Μια ριζική μεταβολή στις αντιλήψεις αυτές των Δυτικών συνέβη τον 19ο αιώνα, όταν οι Ευρωπαίοι ιμπεριαλιστές αντιλήφθησαν τη στρατιωτική αδυναμία και την οικονομική υστέρηση της Κίνας της εποχής τους. Ο θαυμασμός έδωσε τη θέση του σε περιφρόνηση ανάμεικτη με φόβο. Στις αρχές του 20ού αιώνα η Κίνα έγινε πεδίο επεμβάσεων και μετά το 1948 θεωρήθηκε ως πηγή ανησυχίας και φόβου, ως ένα καθεστώς πιο καταπιεστικό και απ’ αυτό της Σοβιετικής Ένωσης. Σήμερα, η υψηλής ταχύτητας ανάπτυξη δημιούργησε ενθουσιασμό και θαυμασμό που θυμίζουν τη σινομανία της Ευρώπης του ροκοκό. Η ίδια η Κίνα υιοθετεί σε μαζική κλίμακα τις συνήθειες και τα ήθη του καταναλωτικού κόσμου.

Είναι κρίσιμο το γεγονός ότι η οικονομική ανάπτυξη των νέων αναδυομένων χωρών γίνεται με πρότυπα τις δυτικές αντιλήψεις της χωρίς όριο μεγέθυνσης και της εκμετάλλευσης των πόρων, ανεξάρτητα από την επάρκεια και την αναπλήρωσή τους. Είναι μια μορφή ανάπτυξης που επιδεινώνει το ήδη φορτωμένο με υπερβάσεις και υπερεκμετάλλευση περιβάλλον και τροφοδοτεί το πρόβλημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη λόγω των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Τη μορφή και τους στόχους της παγκόσμιας ανάπτυξης υποστηρίζει η δυτική βιομηχανία του πολιτισμού, η οποία εξακολουθεί να κυριαρχεί σε παγκόσμιο επίπεδο και να διαδίδεται χάρη στην παθητική ψυχαγωγία. Με τη βοήθεια της τεχνικής μια μαζική δυτική παιδεία κυριαρχεί σε ολόκληρο τον πλανήτη και επιβάλλει τρόπους παραγωγής και κατανάλωσης. Ωστόσο, είναι πιθανό ότι και η πολιτισμική κυριαρχία της Δύσης θα τεθεί σε αμφισβήτηση. Σύμφωνα με τις αναλύσεις του Immanuel Wallerstein, τα αναγεννητικά κινήματα και η πολιτισμική επίδραση της περιφέρειας προς το κέντρο θα απειλήσουν την παγκόσμια πολιτιστική κυριαρχία της Δύσης, όπως σήμερα φαίνεται να απειλείται το παγκόσμιο σύστημά της.

Πρόκειται για την ανάδυση ενός νέου παγκοσμίου συστήματος ή για μια αναδιάταξη και ανανέωση του δυτικοκεντρικού συστήματος; Θα ακολουθήσουν αναταραχές μέχρι το σύστημα να ισορροπήσει; Ποιές θα είναι οι πολιτισμικές αναδιατάξεις; Και πόσο θα επιδράσουν πάνω στο πρόβλημα του περιβάλλοντος; Σύμφωνα με τις καθιερωμένες πολιτικές τους και σε εφαρμογή των πάγιων γεωπολιτικών αρχών τους, οι ΗΠΑ αντιδρούν σε κάθε εξέλιξη που κατά τη γνώμη τους βοηθά ή θα βοηθήσει τη Ρωσία να εξελιχθεί σε ανταγωνιστική υπερδύναμη. Ωστόσο, είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι, παρά τις ενδείξεις, οι ΗΠΑ δεν φαίνεται να ανησυχούν ανάλογα με την ανάπτυξη της Κίνας την οποία βλέπουν ως ένα συμπαίκτη και ως μία αγορά απαραίτητη για την οικονομία τους. Η αντίληψη της σύγκρουσης και της αναπόφευκτης υπεροχής του ισχυρότερου φαίνεται να μετριάζεται σε ό,τι αφορά τις θεωρήσεις για την Κίνα. Έτσι, οι προβλέψεις για μια κινέζικη νεωτερικότητα λαμβάνουν πάντα υπόψη τις αντιλήψεις για «ήπια δύναμη» και για «δημοκρατία ανάμεσα σε έθνη», όπως και τη μετριοπάθεια και τον αυτοπεριορισμό που χαρακτηρίζουν κάθε ισχυρή ιστορική ταυτότητα που εδράζεται σε μακραίωνο παρελθόν. Η Κίνα δεν αποτελεί απλώς ένα έθνος, αλλά ένα έθνος-πολιτισμό. Οι ίδιοι οι Κινέζοι παραμένουν σταθεροί στην πίστη τους για τη μοναδικότητα του πολιτισμού τους και τον σεβασμό στις παραδόσεις τους.

Οπωσδήποτε, σύμφωνα με την ιστορική εμπειρία η ανατροπή των ισορροπιών και η μεταφορά του κέντρου βάρους συνεπάγονται διεθνείς κρίσεις και αντιπαραθέσεις. Οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι, οι δύο τρομεροί Παγκόσμιοι Πόλεμοι και ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν αποτελέσματα ανατροπών της παγκόσμιας ισορροπίας και αμφισβήτησης του παγκόσμιου συστήματος. Ωστόσο, μπορούμε σήμερα επιτέλους να είμαστε κάπως αισιόδοξοι. Σήμερα δεν υπάρχουν μόνο δύο παίκτες στον ανταγωνισμό για την αναδιανομή του παγκόσμιου πλούτου ή τη συγκρότηση ενός παγκόσμιου συστήματος. Έτσι φαίνεται πιθανή η κατακερμάτιση του κόσμου σε πολλά κέντρα. Σε ένα κόσμο γεμάτο προβλήματα, που δεν μπορούν να επιλυθούν σε επίπεδο υπερδυνάμεων, η διεθνής συνεργασία φαίνεται να είναι αναγκαία.

Η Δύση, συνηθισμένη να αποτελεί το κέντρο, θα πρέπει να αποδεχθεί ένα νέο, πολυκεντρικό κόσμο.

Άρθρο του Δημήτρη Μαυρίδη: "Το τέλος του οριενταλισμού;"
.

~~~~~

Επιστήμη και Θεός

2010-09-09T11:20:00.014+03:00

Μπορεί να Αποδειχθεί η Ύπαρξη Ανώτερων Μορφών Ζωής Μέσω της Επιστήμης; .

Επειδή πολύς λόγος έγινε τελευταία σχετικά με την ύπαρξη του Θεού ή μη, με αφορμή τις τελευταίες δηλώσεις του διάσημου βρετανού θεωρητικού φυσικού Στίβεν Χόκινγκ, και ειδικά στο φιλικό antinews (209 σχόλια), τώρα που κάθισε κάπως ο …κουρνιαχτός, θα ήθελα να καταθέσω κι εγώ κάποιες σκέψεις.

Για μια απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα, θα ήταν καλό να δούμε αρχικά την γνώμη του καθηγητή θρησκειολογίας και φιλοσοφίας Huston Smith, έναν από τους πλέον διάσημους ερευνητές στο χώρο της έρευνας για το μεταίχμιο μεταξύ θρησκείας και επιστήμης. Σύμφωνα με τον εν λόγω καθηγητή (βλέπε εδώ), η επιστημονική προσέγγιση στο χώρο της πνευματικότητας δεν έχει ουσιαστική χρησιμότητα. Γιατί; Η επιστήμη στηρίζεται τόσο πολύ σε πειραματικές μεθόδους ώστε να μην γίνεται να αποδειχθεί μέσω αυτής η ύπαρξη ή όχι ανώτερων συνειδήσεων, διότι αν και εφόσον αυτές υπάρχουν (πράγμα το οποίο δεν έχουμε την δυνατότητα να αποκλείσουμε) δεν θα είμαστε σε θέση να τις αναγκάσουμε να συμμετάσχουν στα επιστημονικά μας πειράματα.

Αυτός όμως δεν είναι ο μοναδικός επιστημονικός τρόπος έρευνας γιατί αν ίσχυε κάτι τέτοιο, τότε θα έπρεπε να απορρίψουμε ολόκληρα επιστημονικά πεδία όπως π.χ. την αστρονομία!

Καμία συνηθισμένη μέθοδος πειραματισμού δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ στην αστρονομία, γιατί πολύ απλά είναι επιστήμη της παρατήρησης (βλέπε εδώ) και όχι των πειραμάτων.

Δυστυχώς, σήμερα η κοινή γνώμη δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις πειραματικές μεθόδους, ξεχνώντας ίσως ότι η επιστημονική επανάσταση ξεκίνησε από την αστρονομία. Και νομίζω ότι στην προσπάθεια μας να εντοπίσουμε ανώτερες συνειδήσεις στο σύμπαν (όπως αυτής του Θεού/Δημιουργού ή των αγγέλων, σύμφωνα με την Βίβλο) βρισκόμαστε στην ίδια σχεδόν θέση με την αστρονομία, μιας και δεν μπορούμε να πραγματοποιήσουμε πειράματα πάνω τους. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να μάθουμε μέσα από τις θεωρούμενες παρεμβάσεις τους στα ανθρώπινα πράγματα. Αν απορρίψουμε την πληροφορία ύπαρξης αυτών των ανώτερων μορφών ζωής, όπως αυτή μας έχει δοθεί μέσω της Βίβλου, τότε αυτό θα ήταν άκρως αντιεπιστημονικό, διότι πληροφορίες πολύ ποιο αβάσιμες, όπως η θεωρία της εξέλιξης για παράδειγμα, έχουν τύχη ευνοϊκότερης μεταχείρισης. Υπάρχει το σοβαρό ενδεχόμενο να μην χρειαζόταν να κάνουμε αυτή τη συζήτηση σήμερα, αν είχε διατεθεί έστω το 1/10 του επιστημονικού χρόνου για να ΑΠΟΔΕΙΧΘΕΙ η ύπαρξη του Θεού απ’ ότι έχει διατεθεί για να βρεθούν αποδείξεις για το ακριβώς αντίθετο. Πράγμα το οποίο όμως ακόμα δεν έχει συμβεί, παρά τις προσπάθειες κάποιων να ερμηνεύσουν λανθασμένα τις επιστημονικές δηλώσεις ορισμένων έγκριτων επιστημόνων, όπως αυτήν την τελευταία του Χόκινγκ.

Ας μη ξεχνάμε πως βασική αρχή σε κάθε επιστήμη είναι η ορθολογική ταξινόμηση του αντικειμένου που εξετάζει και αναλύει. Ωστόσο, προτάσσεται ο εντοπισμός του επιστημονικού αντικειμένου και η προετοιμασία του ερευνητικού πεδίου. Αμέσως μετά έρχεται και παίρνει θέση η ταξινόμηση. Το ερώτημα όμως τώρα είναι: Πόσο εξοικειωμένη είμαστε με το ερευνητικό «αντικείμενο» που λέγεται «ύπαρξη Δημιουργού»; Έχουμε λάβει υπόψη μας όλες τις σχετικές παραμέτρους που θα μας δώσουν τα στοιχεία που απαιτούνται για αυτήν την έρευνα; Έχει αξιολογηθεί με την ίδια ορθολογική διαδικασία και το μήνυμα που παρέχει η Βίβλος;

Το βιβλίο A Lawyer Examines the Bible επισημαίνει την ιστορική ακρίβεια της Βίβλου με αυτόν τον τρόπο: «Ενώ τα μυθιστορήματα, τα παραμύθια και οι ψευδομάρτυρες φροντίζουν να τοποθετούν τα γεγονότα τα οποία αναφέρουν σε άγνωστα μέρη και σε ακαθόριστο χρόνο, παραβιάζοντας έτσι τους πρώτους κανόνες που μαθαίνουμε εμείς οι νομομαθείς για μια καλή συνηγορία, δηλαδή ότι ‘η δήλωση πρέπει να ορίζει χρόνο και τόπο’, οι αφηγήσεις της Αγίας Γραφής μάς δίνουν με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια τις ημερομηνίες και τις τοποθεσίες για τα πράγματα τα οποία αναφέρουν».

Το The New Bible Dictionary σχολιάζει: «[Ο συγγραφέας των Πράξεων] τοποθετεί την αφήγησή του στα πλαίσια της ιστορίας της εποχής του· οι σελίδες του είναι γεμάτες από αναφορές σε δικαστές πόλεων, επαρχιακούς κυβερνήτες, αντιβασιλείς και άλλους, και αυτές οι αναφορές αποδεικνύονται κάθε φορά πολύ ακριβείς όσον αφορά τις εν λόγω τοποθεσίες και ημερομηνίες».

Γράφοντας στο έντυπο The Union Bible Companion, ο Σ. Όστιν Άλιμποουν λέει: «Ο Σερ Ισαάκ Νεύτων . . . υπήρξε επίσης επιφανής κριτικός αρχαίων συγγραμμάτων και εξέτασε με μεγάλη επιμέλεια τις Άγιες Γραφές. Ποια είναι η κρίση του σε αυτό το σημείο; ‘Διαπιστώνω’, λέει, ‘πιο βέβαια σημάδια αυθεντικότητας στην Καινή Διαθήκη από ό,τι σε οποιαδήποτε κοσμική ιστορία’. Ο Δρ Τζόνσον λέει ότι έχουμε περισσότερες αποδείξεις για το ότι ο Ιησούς Χριστός πέθανε στο Γολγοθά, σύμφωνα με τις δηλώσεις των Ευαγγελίων, από τις αποδείξεις που έχουμε για το ότι ο Ιούλιος Καίσαρας πέθανε στο Καπιτώλιο. Έχουμε, στ’ αλήθεια, πολύ περισσότερες».

Αυτή η πηγή προσθέτει: «Ρωτήστε οποιονδήποτε ισχυρίζεται ότι αμφισβητεί την αληθινότητα της ιστορίας του Ευαγγελίου: Για ποιους λόγους πιστεύει ότι ο Καίσαρας πέθανε στο Καπιτώλιο ή ότι ο Αυτοκράτορας Καρλομάγνος στέφτηκε Αυτοκράτορας της Δύσης από τον Πάπα Λέοντα Γ΄ το 800; . . . Πώς γνωρίζετε ότι υπήρξε κάποτε ο Κάρολος Α΄ [της Αγγλίας] και αποκεφαλίστηκε, και ότι ο Όλιβερ Κρόμγουελ έγινε κυβερνήτης αντ’ αυτού; . . . Στον Σερ Ισαάκ Νεύτωνα αποδίδεται η ανακάλυψη του νόμου της βαρύτητας . . . Πιστεύουμε όλους τους ισχυρισμούς που μόλις αναφέραμε για αυτούς τους άντρες· και αυτό γιατί έχουμε ιστορικές αποδείξεις για την αληθινότητά τους. . . . Αν, παρά την προσκόμιση τέτοιων αποδείξεων, κάποιοι αρνούνται ακόμη να πιστέψουν, τους παραμερίζουμε ως ανόητα ξεροκέφαλους ή απελπιστικά αδαείς».

Εγώ θα πρόσθετα στο σημείο αυτό: «Ποιος τολμάει να αμφισβητήσει την ύπαρξη του Σωκράτη;» Ο ίδιος δεν έχει αφήσει κανένα γραπτό υπόμνημα. ‘Όσα γνωρίζουμε γι αυτόν προέρχονται κυρίως από μαθητές του, όπως ο Πλάτων και ο Ξενοφών.

Η ανωτέρω πηγή καταλήγει με το εξής συμπέρασμα: «Τι θα πούμε, λοιπόν, για εκείνους που, παρ’ όλη την αφθονία των αποδείξεων που έχουν προσκομιστεί τώρα για την αυθεντικότητα των Αγίων Γραφών, ισχυρίζονται ότι δεν έχουν πειστεί; . . . Ασφαλώς, δικαιολογημένα συμπεραίνουμε ότι κάνει λάθος η καρδιά μάλλον και όχι το κεφάλι·—ότι δεν θέλουν να πιστέψουν αυτό που ταπεινώνει την υπερηφάνειά τους και θα τους αναγκάσει να διάγουν διαφορετική ζωή».

Εφόσον λοιπόν δεν έχουμε τη δυνατότητα εργαστηριακής έρευνας επάνω σε ανώτερες μορφές ζωής, τι θα πρέπει να κάνουμε προκειμένου να μάθουμε κάτι περισσότερο γι αυτές; Ίσως μας βοηθήσει κάπως αν αναλογιστούμε το εξής:

Μπορούμε να μάθουμε πολλά σχετικά με το τι συμβαίνει μέσα στο σώμα ενός ανθρώπου χάρη π.χ. στους ηλεκτροεγκεφαλογράφους ή τους ηλεκτροκαρδιογράφους. Δεν θα έχουμε όμως κανένα απολύτως στοιχείο σχετικά με το τι συμβαίνει μέσα στη συνείδηση του, σχετικά με τον χαρακτήρα του και τα αισθήματά του. Ο μόνος τρόπος για να καταλάβουμε κάποια πράγματα γι’ αυτόν είναι να συναντήσουμε τον άνθρωπο, να ζήσουμε μαζί του, να του μιλήσουμε, ή έστω να εμβαθύνουμε σε κάποια τυχών συγγράμματα του κ.λπ.

Αυτή ακριβώς πρέπει να είναι η προσέγγιση μας! Αν θέλουμε να επικοινωνήσουμε με τον Θεό, πρέπει να το κάνουμε αυτό μέσω της δικής μας συνείδησης, ίσως αποδεχόμενοι το ενδεχόμενο να αποτελεί η Βίβλος όντως ένα σημείο επαφής μαζί του. Πρόκειται για ένα βιβλίο χιλίων πεντακοσίων περίπου σελίδων, με την μεγαλύτερη κυκλοφορία στον κόσμο, άρα προσιτό στον καθένα, το οποίο αναφέρεται αποκλειστικά στην πολιτεία του Δημιουργού με τους ανθρώπους. Σε αυτό το βιβλίο παρουσιάζεται ο χαρακτήρας του, τα αισθήματά του, τα σχέδιά του, ο τρόπος που σκέπτεται και ενεργεί. Πόσο χρόνο έχουμε διαθέσει σε μια ενδελεχή έρευνα αυτού του βιβλίου, χωρίς προκατάληψη και αρνητική προδιάθεση;

Αυτό δυστυχώς δεν βρίσκεται ανάμεσα στις σημερινές ερευνητικές μεθόδους των φυσικών επιστημών, δεν σημαίνει όμως σε καμία περίπτωση ότι είναι ολοκληρωτικά εκτός της διαδικασίας της έρευνας ή ότι πρέπει να παραμείνει εκτός αυτής, διότι τότε θα φτάσουμε να συμπεράνουμε αυτό που αναφέρθηκε λίγο πριν. Ότι «δεν θέλουν να πιστέψουν αυτό που ταπεινώνει την υπερηφάνειά τους και θα τους αναγκάσει να διάγουν διαφορετική ζωή».

Τους ξεβολεύει δηλαδή, αυτή θα ήταν ίσως η ποιο σωστή έκφραση!

Η ίδια η Βίβλος πάντως προτρέπει:

«Αιτείτε, και θέλει σας δοθή· ζητείτε, και θέλετε ευρεί, κρούετε, και θέλει σας ανοιχθή.»-(Ματθαίος 7:7)

.
Die "Allmacht" von Franz Schubert (1797-1828)

Η τελική αναμέτρηση μεταξύ της παγκόσμιας ολιγαρχίας του χρήματος και της πολιτικής

2010-02-12T16:17:00.005+02:00

. Πως γίνεται η πραγματική οικονομία να μοχθεί να αναρρώσει ενώ οι μεγάλες επενδυτικές τράπεζες να απαγγέλουν κέρδη;

Αυτή και αν ήταν μια θετική είδηση: Ο Γιόζεφ Άκερμαν, επικεφαλής της Deutsche Bank, διαβλέπει μια ευκαιρία να πραγματοποιήσει από το 2011 ετήσια κέρδη της τάξης των 10 δισ. ευρώ, προερχόμενα «από τραπεζικές εργασίες». Όπως φαίνεται, δεν χρειάζεται πλέον να ανησυχούμε για τις τράπεζές μας.

Φυσικά, δεν υπάρχει περίπτωση να πραγματοποιούνται κέρδη χιλιάδων εκατομμυρίων με ανιαρές και παραδοσιακές τραπεζικές εργασίες, δηλαδή με απλά εταιρικά δάνεια ή σοβαρή διαχείριση περιουσιακών στοιχείων. Όποιος σκοπεύει να αποκομίσει τέτοιας κλίμακας κέρδη, χρειάζεται μια πολύ μεγάλη μηχανή χρήματος, την επενδυτική τραπεζική (Investment Banking). Χρειάζεται:

• μέγα συναλλαγές με όλων των ειδών ομόλογα,

• τις λεγόμενες «ίδιες συναλλαγές» (proprietary trading), δηλαδή την κερδοσκοπία στη βάση ιδίων κεφαλαίων,

• παράγωγα, τη δημιουργία και πώληση δηλαδή διαφοροποιημένων ομολόγων.

Και, βέβαια, οτιδήποτε άλλο είναι διαθέσιμο στο θαυματουργό κόσμο των σύγχρονων χρηματαγορών. Το αργότερο, με το χαρμόσυνο διάγγελμα του Γιόζεφ Άκερμαν μάθαμε πλέον: Είναι πάλι εδώ οι επενδυτικοί τραπεζίτες, τα αφεντικά του σύμπαντος. Χωρίς αμφιβολία: Ζούμε το come back της χρονιάς.

Και συνάμα το σκάνδαλο της χρονιάς, αν όχι μιας ολόκληρης εποχής.

Πρόκειται ακριβώς για εκείνους τους εγκεφάλους που με τις περιπετειώδεις συναλλαγές τους παρά τρίχα να σπρώξουν ολόκληρο τον πολιτισμένο κόσμο στην άβυσσο, ενώ σήμερα επανεμφανίζονται με τη γνωστή τους εξαισιότητα. Την ώρα, που η πραγματική οικονομία μοχθεί να αναρρώσει από το βαρύ χτύπημα της χρηματοπιστωτικής κρίσης και με την ανεργία να ανεβαίνει σε όλες τις γωνιές του πλανήτη, οι μεγάλες επενδυτικές τράπεζες απαγγέλλουν κέρδη - ρεκόρ και μοιράζουν χονδρά μπόνους.

Απλοί θεατές οι πολιτικοί

Φαντάζει απίστευτο το ότι οι υπαίτιοι της κρίσης αναδεικνύονται τώρα οι μεγάλοι κερδισμένοι. Είναι αυτοί που κερδίσουν από τα χρήματα των κεντρικών τραπεζών, χρήματα που δόθηκαν ουσιαστικά έναντι μηδενικού τιμήματος. Είναι αυτοί που μεταβιβάζουν τα χρεόγραφα των κυβερνήσεων σε επενδυτές, εισπράττοντας παχιές προμήθειες.

«Είμαι πραγματικά σοκαρισμένος πόσο λίγο έχουν αλλάξει τα πράγματα», ανέφερε πρόσφατα ο Εντ Γιαρντένι, πρώην επικεφαλής στρατηγικού προγραμματισμού στην επενδυτική τραπεζική της Deutsche Bank, στο «Der Spiegel». Εμφανώς αδύναμοι να αντιδράσουν, οι πολιτικοί παραμένουν απλοί θεατές μπροστά σε αυτή την εξέλιξη. Άσκοπη δηλαδή η ελπίδα, να ημερωθεί το «τέρας», όπως κατονόμασε το Investment Banking ο πρόεδρος της Γερμανίας Χορστ Κέλερ;

Αβάσιμη η προσδοκία ότι η κρίση του αιώνα θα είχε τουλάχιστον ως αποτέλεσμα η πολιτική να αποκαταστήσει την κυριαρχία της πάνω στις χρηματαγορές;

Διανύουμε εβδομάδες ενός ιστορικού σταυροδρομιού. Το αργότερο στις αρχές του 2010 θα φανεί κατά πόσο οι χώρες και οι πολίτες τους βρίσκονται πράγματι στο έλεος μιας παγκοσμιοποιημένης ολιγαρχίας του χρήματος, όπως δείχνουν τα πράγματα για την ώρα. Ή αν οι κυβερνήσεις βρίσκουν το σθένος να περιορίσουν και να αφαιρέσουν τη δύναμη των αυτοδιορισμένων αφεντικών του σύμπαντος.

Κέρδη που λαμβάνουν τρομακτικές διαστάσεις

Αυτό το διάστημα γινόμαστε μάρτυρες μιας κατάστασης όπου μια μικρή σπείρα χρηματεμπόρων κοροϊδεύει και χλευάζει κυριολεκτικά τους κυβερνώντες και τους κοινούς φορολογούμενους πολίτες. Αυτή είναι «η πλέον επικερδής εποχή που υπήρχε ποτέ», επισημαίνει χωρίς ίχνος ντροπής ο επικεφαλής επενδυτικής τραπεζικής της J.P. Morgan, Μπιλ Γουίντερς.

Ο Λόιντ Μπλάνκφαϊν, πρόεδρος της υπερτράπεζας Goldman Sachs, εκστασιάζεται από τα κέρδη 3,2 δισ. δολαρίων του γ' τριμήνου' μπορεί να εμβάσει στους λογαριασμούς των συνεργατών του ετήσια μπόνους 800.000 δολαρίων κατά μέσο όρο (!)' και δικαιούται να δικαιολογήσει όλα αυτά με το θέλημα του Ύψιστου: «Είμαι μόνο ένας τραπεζίτης, ο οποίος εκτελεί το έργο του Θεού.»

Δεν θα θέλαμε να επιστρατεύσουμε το Θεό, αλλά μόνο την κοινή ανθρώπινη λογική και τις κληρονομημένες αξίες της κοινωνίας. Κι αυτές μας λένε: Ακόμη και σε μια καπιταλιστική οικονομική τάξη με τις συστημικές διαφορές στα εισοδήματα δεν μπορεί να γίνει ανεκτό μια μικρή ομάδα να αποκομίσει κέρδη τρομακτικών διαστάσεων. Μια ομάδα που δεν ρισκάρει δικά της χρήματα και δεν δημιουργεί πραγματικές αξίες.

Πολύ λιγότερο ανεκτό είναι το ότι η χρηματοαριστοκρατία μας οδηγεί σε μια νέα καταστροφή με τη Μονόπολι δισεκατομμυρίων, που θα ανατινάξει ολόκληρο το σύστημα αυτή τη φορά. Μια καταστροφή που θα παρέσυρε και τις κυβερνήσεις στη χρεοκοπία, λόγω αδυναμίας αποπληρωμής των χρεών τους.

Πριν από ένα χρόνο, τις εβδομάδες μετά τη χρεοκοπία της Lehman, όταν το σύστημα είχε πράγματι πλησιάσει στην καταστροφή, όχι μόνο οι αιωνίως αισιόδοξοι πόνταραν στο ότι το μέγα κραχ θα είχε τουλάχιστον ένα πλεονέκτημα: Ότι θα έστελνε ένα μήνυμα για αλλαγή νοοτροπίας σε όλο τον κόσμο. Το σοκ ήταν πλέον βαθιά ριζωμένο και η ανθρωπότητα μπορούσε να βασιστεί πια στους έχοντες την εξουσία, όπως αυτοί θα επανακαθόριζαν το πλαίσιο λειτουργίας της παγκόσμιας βιομηχανίας του χρήματος, έτσι ώστε ο καπιταλισμός να επιστρατεύσει εκ νέου τις καινότομες δυνάμεις του και την ικανότητα να διδαχθεί από λάθη, αν και στην προκειμένη με αρκετή καθυστέρηση.

Διοργανώθηκαν άλλωστε διάφορες διεθνείς διασκέψεις. Καταρτίστηκαν μακροσκελείς κατάλογοι με ιδέες που αφορούν τη ρύθμιση των τραπεζών. Μερικές συνετές οδεύουν προς την υλοποίησή τους. Έτσι, οι τράπεζες θα υποχρεωθούν προσεχώς να συσσωρεύσουν περισσότερα ίδια κεφάλαια ως ασφαλιστική δικλείδα. Οι αμοιβές των τραπεζιτών θα προσανατολίζεται πλέον στις μακρόπνοες επιτυχίες τους. Οι εποπτικές αρχές αναδιαμορφώνονται και αποκτούν νέες εξουσίες.

Όλα αυτά είναι αναγκαία, αλλά και εντελώς ανεπαρκή. Οι παλιές δομές της χρηματοβιομηχανίας παραμένουν ως έχουν, όπως φαίνεται. Και στο μέλλον

• θα υπάρχουν πολλές τράπεζες, που λόγω του μεγέθους τους δεν θα αφεθούν να πτωχεύσουν,

• θα υπάρχει έλλειψη διαφάνειας σε πολλά τραπεζικά προϊόντα, μια διαφάνεια που θα ήταν απαραίτητη προκειμένου οι κίνδυνοι για ολόκληρο το σύστημα να γίνουν έγκαιρα αντιληπτοί,

• δεν θα υπάρχει η δυνατότητα ένα μεγάλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα να οδηγηθεί σε ελεγχόμενη πτώχευση χωρίς να προκληθούν αλυσιδωτές συνέπειες.

Οι κίνδυνοι θα αυξάνονται ακόμη περισσότερο. Αφενός, γιατί οι μεγάλες τράπεζες θα γίνουν ακόμη μεγαλύτερες χάρη της κρίσης και της κατάρρευσης κάποιων ανταγωνιστών. Και αφετέρου, επειδή με βάση την πείρα των τελευταίων 14 μηνών οι τραπεζίτες μπορούν να αισθάνονται σίγουροι ότι στην εσχάτη το κράτος θα τους προστατεύσει από μια πτώχευση. Αυτό τους ενθαρρύνει μάλιστα να ρισκάρουν ακόμα περισσότερο. Απαραίτητο θα ήταν:

• τα μεγάλα τραπεζικά συγκροτήματα να κατατεμαχιστούν, προκειμένου οι κίνδυνοι να καταστούν πιο ευδιαχείριστοι,

• η επενδυτική τραπεζική να διαχωριστεί ξεκάθαρα από τις λοιπές τραπεζικές εργασίες και

• η διακλάδωση του τραπεζικού συστήματος να μειωθεί αποτελεσματικά.

Ο πρώην πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών, Πολ Βόλκερ, είχε εισηγηθεί σε συνέντευξη στο «Der Spiegel» ότι «οι τράπεζες θα έπρεπε να μείνουν μακριά από τα Hedge Funds, από τα Equity Funds, από συναλλαγές προθεσμίας και γενικά από ίδιες συναλλαγές, δηλαδή από επενδύσεις και κερδοσκοπία χωρίς την εντολή πελάτη».

Η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε να καταστεί πιο ασφαλής έναντι του ενδεχόμενου κατάρρευσης, όπως αυτήν που βιώνουμε τώρα. Ωστόσο, κάτι τέτοιο γίνεται μόνο όταν συμμετέχουν όλοι, όπως στην περίπτωση της προστασίας του κλίματος. Οι χρηματαγορές είναι παγκοσμιοποιημένες όσο κανένας άλλος κλάδος. Οι ηπειρωτικές χώρες της Ευρώπης θα συμφωνούσαν μάλλον στη λήψη των αναγκαίων μέτρων, κυρίως η Γερμανία και η Γαλλία. Εντούτοις, η Μεγάλη Βρετανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι πατρίδες του καπιταλισμού, δεν θα λάβουν μέρος, ούτε και η Κίνα.

Την τελευταία δεκαετία, οι κυβερνώντες στο Λονδίνο και την Ουάσιγκτον εξάρτησαν τις χώρες τους από την ευημερία του χρηματοπιστωτικού τομέα. Η Γουόλ Στριτ συγκυβερνά στην Ουάσιγκτον εξ αμνημονεύτων χρόνων. Μετά τη Νέα Υόρκη, το Λονδίνο αποτελεί το δεύτερο μεγαλύτερο χρηματοοικονομικό κέντρο στον κόσμο και σκοπεύει να παραμείνει στη θέση αυτή. Έτσι, το τέρας δεν πρέπει να ταλαιπωρηθεί με ολοένα και αυστηρότερους περιορισμούς. Και οι Κινέζοι περιμένουν να διεξάγουν εκείνες τις εργασίες που δεν θα επιτρέπονταν πλέον στη Δύση.

Αυτή η διάγνωση δεν διαφοροποιείται ούτε με τη φορολογία του 50% πάνω στα μπόνους, την οποία επέβαλε πρόσφατα ο πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας, Γκόρντον Μπράουν. Η αποκοπή αυτή θα ήταν μια εξαιρετική ιδέα, αν θα είχε διάρκεια. Ωστόσο, η ειδική φορολογία θα ισχύσει μόνο για το τρέχον οικονομικό έτος. Επομένως, δεν συνιστά περισσότερο από ένα προεκλογικό κόλπο.

Συνθηκολόγηση των κυβερνήσεων μπροστά στη δύναμη του χρήματος

Η τάξη πραγμάτων δεν συγκλονίζεται ούτε με εκρήξεις οργής, όπως αυτή του Μπάρακ Ομπάμα που στόχο είχε τους τραπεζίτες της Γουόλ Στριτ: «Λαμβάνετε μπόνους δέκα, είκοσι εκατομμυρίων δολαρίων, τη στιγμή που η Αμερική περνά τη χειρότερη οικονομική χρονιά εδώ και δεκαετίες. Εσείς ευθύνεστε για την κατάσταση.» Δυναμική επίπληξη. Ωστόσο, τις αποφάσεις δεν τις λαμβάνει ο πρόεδρος, αλλά σε τελική ανάλυση το Κογκρέσο. Και εκεί βρίσκονται περισσότεροι φίλοι παρά αντίπαλοι της Γουόλ Στριτ χάρη της αδιάκοπης δουλειάς του λόμπι του χρήματος.

Αυτό που συμβαίνει αυτή την περίοδο με τις διεθνείς προσπάθειες για μια νέα δομή του χρηματοπιστωτικού τομέα μπορεί να παρομοιαστεί με μια επικείμενη συνθηκολόγηση δημοκρατικών κυβερνήσεων μπροστά στη δύναμη του χρήματος. Το δίδυμο, δημοκρατία και οικονομία της αγοράς, το οποίο λειτούργησε τόσο άψογα κατά τις τελευταίες έξι δεκαετίες και το οποίο έχει διασφαλίσει ευημερία και ελευθερία, αυτός ο ευλογημένος συνδυασμός αποτυγχάνει στην αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Η μέγα αποστολή, η αποδυνάμωση δηλαδή της επενδυτικής τραπεζικής, θα πέσει στο κενό, αν δεν συμβεί ένα θαύμα, με την ανθρωπότητα να παρακολουθεί μια μικρή κλίκα χρηματεμπόρων που εξακολουθεί να πλουτίζει κατά τρόπο αγενή και που θέτει σε κίνδυνο την ευημερία δισεκατομμυρίων ανθρώπων.

Ο Γιόζεφ Άκερμαν έχει καλές πιθανότητες να εισπράξει τα δέκα δισεκατομμύρια του, νοουμένου ότι το σύστημα δεν θα ανατιναχθεί προηγουμένως. .

ΠΗΓΗ (από Der Spiegel)

***

Οι γενοκτονία στη Ρουάντα και η "πολιτισμένη" Δύση.

2010-02-11T14:57:00.011+02:00

Αναδημοσίευση από το «φιμωμένο» alkimosarchive.blogspot.com – 6 Αυγούστου 2008
.

Tο πραγματικό πρόσωπο, των ανθρώπων, που έχουν αναλάβει να «προστατέψουν» τις μειονότητες στην Ευρώπη…

Οι ωμότητες που διαπράχτηκαν κατά την διάρκεια του εμφύλιου στη Ρουάντα είχαν συγκλονίσει τον κόσμο. Κατά διαστήματα είδαν το φως τις δημοσιότητας διάφορα σενάρια, που παρουσίαζαν την συμμετοχή της Καθολικής Εκκλησίας στην πυροδότηση των εχθροπραξιών καθώς και την ολιγωρία των διεθνών οργανισμών. Τώρα, έρχεται στο φως και μια άλλη παράμετρος, που αν εξεταστεί σε μια ποιο γενική διάσταση, θα πρέπει να προκαλέσει τουλάχιστον ανησυχία, σε όλους αυτούς, που έχουν γίνει υποστηρικτές των δήθεν αγαθών προθέσεων της Δύσης υπέρ των μειονοτήτων.

Τον γύρο του κόσμου κάνει σήμερα η ακόλουθη είδηση:

“Η Ρουάντα εγκάλεσε σήμερα τη Γαλλία για «συμμετοχή στην εκτέλεση» της γενοκτονίας του 1994, αξιώνοντας ν' ασκηθούν διώξεις εναντίον 13 υψηλόβαθμων πολιτικών αξιωματούχων και 20 στρατιωτικών, αναφέρεται σ' ανακοινωθέν του οικείου υπουργείου Δικαιοσύνης στο οποίο συνοψίζονται τ' αποτελέσματα μίας ερευνητικής επιτροπής.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης της Ρουάντα, Θαρσίς Καρουγκαράμα, παρουσίασε σήμερα στους δημοσιογράφους τα συμπεράσματα της έκθεσης 500 σελίδων της ερευνητικής επιτροπής της χώρας του για τον ρόλο της Γαλλίας στην γενοκτονία, η οποία ξεκίνησε το έργο της τον Απρίλιο του 2006.

Σύμφωνα με την έκθεση, που έχει συνταχθεί στα γαλλικά, η Γαλλία «ήταν εις γνώση των προετοιμασιών» για τη γενοκτονία, και «συμμετείχε στις κυριότερες πρωτοβουλίες» της δρομολόγησής της και «συμμετείχε και σ' αυτήν την ίδια την εκτέλεσή της»!

«Οι Γάλλοι στρατιωτικοί συμμετείχαν και οι ίδιοι άμεσα στις δολοφονίες των Τούτσι και των Χούτου που κατηγορούνταν πως έκρυβαν Τούτσι. Οι Γάλλοι στρατιώτες διέπραξαν πλείστους βιασμούς στις πρόσφυγες Τούτσι», τονίζεται στο κατηγορώ του υπουργείου.«Δοθείσης της βαρύτητας των αποδιδόμενων γεγονότων, η κυβέρνηση της Ρουάντα θα προσφύγει στους θεσμούς, που είναι αρμόδιοι ν' αναλάβουν δράση για τη δίωξη των κατηγορούμενων Γάλλων πολιτικών και στρατιωτικών υπευθύνων ώστε να λογοδοτήσουν για τις πράξεις τους ενώπιον της δικαιοσύνης», προστίθεται στο ίδιο κείμενο.

Κατά τη διάρκεια της γενοκτονίας στη Ρουάντα, σύμφωνα με τους μετριοπαθέστερους υπολογισμούς του ΟΗΕ, έχασαν τη ζωή τους κάπου 800.000 Τούτσι και μετριοπαθείς Χούτου.”

Πηγή: «Καθημερινή», ΑΠΕ-ΜΠΕ

Αν η ανωτέρω καταγγελία αποδειχτεί αληθινή (εγώ δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι είναι), τότε βρισκόμαστε μπροστά σε μια φρικιαστική αποκάλυψη, που αποκαλύπτει το πραγματικό πρόσωπο, των ανθρώπων, που έχουν αναλάβει μαζί με τους Γερμανούς, να …προστατέψουν όλους τους «αδυνάτους» (μειονότητες) της Ευρώπης. Φανερώνει, πως ο δήθεν «πολιτισμός» της Δύσης δεν είναι παρά το άκρων άωτο του ηθικού εκφυλισμού, που το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι η ΔΥΝΑΜΗ και η ΕΞΟΥΣΙΑ, και ότι είναι έτοιμοι να φτάσουν στον στόχο, πατώντας ανελέητα επί πτωμάτων. Όσο για την συμπεριφορά των στρατιωτών, αυτή είναι ο καθρέφτης των ηγεσιών τους.

Η υπόθεση αυτή φανερώνει επίσης, ότι δεν το έχουν σε τίποτα να ξεσηκώσουν τον ένα λαό ενάντια στον άλλο, αν αυτό εξυπηρετεί τα δικά τους μακροπρόθεσμα σχέδια, βλέπε FYROM.

Πιστεύω, πως σαν χώρα θα πρέπει να ήμαστε άγρυπνοι, ώστε να αξιολογούμε τα διεθνή γεγονότα με γνώμονα τα εθνικά συμφέροντα, και να είμαστε πάντα άγρυπνοι σχετικά με τις δεσμεύσεις μας στις διεθνής σχέσεις. Καμιά συμμαχία δεν μας εξασφαλίζει όταν δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τις πιθανές αρνητικές σκοπιμότητες των εταίρων μας. Η υπόθεση «Μακεδονία», θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή να εξελιχθεί σε «Ρουάντα», με την έννοια, ότι έχει καταφέρει η Δύση να φέρει στην επιφάνεια μια ανύπαρκτη φυλετική διαμάχη, ανάμεσα σε δύο λαούς, που δεν έχουν στην πραγματικότητα να μοιράσουν απολύτως τίποτα μεταξύ τους."

Σχετικοί σύνδεσμοι:
.
· France "should be charged" for Rwanda genocide
· BBC: France accused in Rwanda genocide

.
***

Έτσι κερδίζονται οι μάχες!

2010-02-09T22:13:00.005+02:00

Αναδημοσίευση από το φιμωμένο alkimosarchive.blogspot.com - 28/112008

.
Ο αγώνας του δικηγόρου Γιάννη Σταμούλη για το Δίστομο δικαιώνεται.
Το Εφετείο της Φλωρεντίας εξέδωσε και επίσημα προχθές την ιστορική απόφαση.

«Δύσκολη υπόσχεση δώσατε, κύριε Σταμούλη», είχε πει πρόπερσι στις εκδηλώσεις μνήμης στο Δίστομο ο πρέσβης της Γερμανίας στην Αθήνα. Ο αείμνηστος δικηγόρος ανακοίνωνε εκείνο το βράδυ στους Διστομίτες, ότι θα ζητούσε την εκτέλεση της γνωστής απόφασης στην Ιταλία.

Με απόφασή του προχθές, το Εφετείο της Φλωρεντίας έκρινε ότι μπορεί να εκτελεστεί στην Ιταλία η απόφαση της ολομέλειας του ελληνικού Αρείου Πάγου, σύμφωνα με την οποία η Γερμανία πρέπει να καταβάλλει 30 εκατ. ευρώ στους συγγενείς των θυμάτων του Διστόμου για τη σφαγή του 1944.

Η απόφαση ελήφθη ύστερα από προσφυγή της κ. Κέλυς Σταμούλη, κόρης του αποθανόντος ευπατρίδη δικηγόρου κ. Γιάννη Σταμούλη, ο οποίος είχε κινήσει τη διαδικασία τη δεκαετία του 1990. Τότε, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Λιβαδειάς είχε αποφασίσει ότι οι Γερμανοί οφείλουν να αποζημιώσουν τους Ελληνες. Το γερμανικό κράτος είχε υποβάλλει αναίρεση στον Αρειο Πάγο, η οποία απορρίφθηκε και ως εκ τούτου η απόφαση του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς είχε καταστεί αμετάκλητη. Όμως μια μεταξική διάταξη -που δεν υπάρχει σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα, αλλά στον δικό μας Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας- κατέστησε ανέφικτη την αναγκαστική εκτέλεση περιουσιακών στοιχείων του γερμανικού κράτους στην Ελλάδα. Σύμφωνα με αυτήν, για να προχωρήσει η εκτέλεση έπρεπε να υπάρχει άδεια του υπουργείου Δικαιοσύνης. Η άδεια δεν δόθηκε τότε (το 2001) και συνεχίζει να μην δίνεται έως σήμερα από όλους τους υπουργούς Δικαιοσύνης. Μάλιστα, το τελευταίο εξώδικο απεστάλη από την κ. Σταμούλη πριν από έναν μήνα...

Τελική δικαίωση

Εν τω μεταξύ, το 2003 ο κ. Σταμούλης είχε επισημάνει διάταξη ευρωπαϊκού κανονισμού, που ορίζει ότι μία απόφαση που είναι εκτελεστή σε ένα κράτος-μέλος μπορεί να κηρυχθεί εκτελεστή και σε άλλο κράτος-μέλος. Ετσι, επέλεξε να «μεταφέρει» την υπόθεση στη γειτονική Ιταλία και συγκεκριμένα στη Φλωρεντία, όπου το γερμανικό κράτος διαθέτει μεγάλη περιουσία. Το αίτημα για αποζημίωση στην Ιταλία έγινε δεκτό σε πρώτο βαθμό. Η έφεση της Γερμανίας ενάντια στην ικανοποίηση του ελληνικού αιτήματος απορρίφθηκε από το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο της Ιταλίας. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για την τελική δικαίωση του κ. Σταμούλη. Η προσφυγή το καλοκαίρι 2008 στο Εφετείο Φλωρεντίας οδήγησε στη προχθεσινή μεγάλη νίκη του Ελληνα δικηγόρου μετά θάνατον...

Σημειώνουμε ότι οι συγγενείς των θυμάτων ενός αντίστοιχου «Διστόμου» της Ιταλίας επίσης δικαιώθηκαν πριν από ένα μήνα. Πρόκειται για τους συγγενείς των θυμάτων του χωριού Τσιβιτέλα, που είχαν πέσει επίσης θύματα της γερμανικής θηριωδίας. Η Γερμανία θα προσφύγει στο δικαστήριο της Χάγης κατά της ιταλικής κυβέρνησης διότι δέχτηκε να γίνει εκτελεστή η απόφαση. Στη Γερμανίδα καγκελάριο κ. Μέρκελ συμπαρίσταται ο Ιταλός πρωθυπουργός κ. Μπερλουσκόνι...

.
Πηγή: enet - kathimerini
.

Σχετικά θέματα:

Η σφαγή του Διστόμου

Η ταινία για τη σφαγή του Διστόμου σε πρεμιέρα στη Βιέννη

«Ένα τραγούδι για τον Αργύρη» - Ντοκιμαντέρ του Stefan Haupt
.
Γερμανική πρωτοβουλία αναδυκνείει το ζήτημα των πολεμικών αποζημιώσεων

***

~~~~~

Οι αναλλοίωτες αρχές του Καπιταλισμού και η σημασία τους σήμερα

2010-02-08T00:25:00.006+02:00

Αναδημοσίευση από το «φιμωμένο» alkimosarchive.blogspot.com – 29 Απριλίου 2009

Ένα μοντέλο εξουσίας που εξακολουθεί να λειτουργεί αναλλοίωτο αν και όσα συμβαίνουν τον τελευταίο καιρό δείχνουν να κλονίζουν τα θεμέλιά του.

Για να καταλάβει κανείς τη φύση του σημερινού κοινωνικο-οικονομικού μας συστήματος είναι απαραίτητο να ρίξει μια ματιά στις αρχές του καπιταλισμού και ιδίως στις θεωρίες και τα πιστεύω των πρώτων υπερμάχων του. Η σπουδή των πρώιμων στοχαστών δεν επιτρέπει μόνο να καταλάβουμε την εξέλιξη, αλλά επίσης την πραγματική έννοια του συστήματος αφού οι αρχικές σκέψεις ήταν ακόμη ωμές και δεν έρχονταν περιτυλιγμένες με την προπαγάνδα που ζούμε σήμερα.
.

Ως "πατέρας" της ελεύθερης αγοράς θεωρείται ο Adam Smith που στο έργο του “Ο Πλούτος των Εθνών” διατύπωσε την πρώτη "επιστημονική" πραγματεία επάνω στο καπιταλιστικό σύστημα της αγοράς. Ήδη όμως ένα αιώνα νωρίτερα ο Άγγλος Thomas Hobbes είχε θέσει τις βάσεις του καπιταλισμού στο έργο του "Leviathan”, όπου σχηματίζει μια βάρβαρη εικόνα του ανθρώπου και τον παρομοιάζει με άγρια ζώα, που ανταγωνίζονται συνέχεια μεταξύ τους και μόνο το "κράτος", που το ονόμασε Leviathan, μπορεί να τιθασεύσει και να οργανώσει την ανθρώπινη φύση.
.

Το έργο του Hobbes είναι η πρώτη προσπάθεια σύνδεσης των "ανθρώπινων χαρακτηριστικών" (κατά Hobbes) με το κράτος και τις οικονομικές σχέσεις που στο 17ο αιώνα ξεκινούσαν να παίρνουν τις πρώτες καπιταλιστικές μορφές. Επομένως ο πραγματικός "πατέρας" του καπιταλισμού πρέπει να θεωρηθεί ο Hobbes αφού η άποψη του περί της "άγριας ανθρώπινης φύσης" που είναι καταδικασμένη να βρίσκεται σε διαχρονικό ανταγωνισμό είναι ακόμη και σήμερα η θεμελιώδης άποψη των υπερμάχων του καπιταλισμού, και ιδίως του νεοφιλελευθερισμού.
.

Την πραγματική διάσταση του καπιταλισμού, που ήταν και είναι γνωστή σε όλους τους στοχαστές αυτής της κοινωνικοοικονομικής διάρθρωσης, διατύπωσε αδίστακτα και ωμά ο Ολλανδός Bernard Mandeville στα τέλη του 17ου, αρχές του 18ου αιώνα, στο έργο του “Fable of the Bees”. Εκεί εκφράζει αυτό που κανείς από το καπιταλιστικό κατεστημένο, τότε και τώρα, δεν θα τολμούσε να εκφράσει έτσι ανοιχτά: Το φεουδαρχικό, αυτοκρατορικό χαρακτήρα του καπιταλισμού, με την αρχαϊκή και μεσαιωνική ιεραρχία της κοινωνίας. Ας δούμε μερικά αποσπάσματα:
.

"...Αν οι άνθρωποι έχουν μια τέτοια ροπή προς την απραξία και διασκέδαση, ποιο λόγο θα είχαμε να πιστέψουμε ότι θα εργάζονταν, αν δεν υπήρχε η άμεση ανάγκη γιαυτό;(...) Τι θα συνέβαινε με τις βιοτεχνίες μας σε μια τέτοια εξέλιξη; Αν ο έμπορος ήθελε να εξάγει ύφασμα, θα έπρεπε να το παράγει ο ίδιος, διότι ο υφασματέμπορος δεν θα έβρισκε κανένα εργάτη, από τους δώδεκα που συνήθως απασχολεί.(...) Από αυτό συμπεραίνουμε ότι η αφθονία κάνει την εργατική δύναμη πιο φθηνή, αλλά μόνο όσο έχουμε τους φτωχούς υπό έλεγχο. Δεν θα πρέπει φυσικά να τους αφήσουμε να πεθάνουν από την πείνα, αλλά δεν πρέπει να τους δοθεί η δυνατότητα να κάνουν οικονομία και να αποταμιεύσουν χρήματα. Αν κάποιος από την κατώτερη τάξη καταφέρνει που και που, μέσο σκληρής λιτότητας και εργατικότητας, να απελευθερωθεί από τις συνθήκες που ζει και να ανέβει υψηλότερα, δεν θα πρέπει κανείς να τον εμποδίσει. Σίγουρα είναι η καλύτερη οδός για όλους τους ανθρώπους στην κοινωνία και για κάθε ιδιωτική οικογένεια να είναι ολιγαρκής, αλλά είναι προς το συμφέρον όλων των κρατών και εθνοτήτων, να μην είναι το μεγαλύτερο μέρος των φτωχών στην απραξία αλλά να ξοδεύει επίσης το εισόδημα που λαμβάνει." –(Mandeville, "Fable of the Bees" 1723)
.

Μην βιαστεί να συμπεράνει κανείς ότι έχει περάσει αρκετός χρόνος από το έργο του Mandeville. Η ίδια νοοτροπία και σκέψεις κυριαρχούν στην εποχή μας, διότι αυτή είναι η βάση του καπιταλισμού. Απλός σήμερα εκφράζονται έμμεσα και περιτυλίγονται σε ψευτοεπιστημονικές θεωρίες και αφηρημένα μαθηματικά μοντέλα. Διαβάζουμε παρακάτω στο "Fable of the Bees":
.

"Υπερβολική αγάπη προς τον διπλανό μας δημιουργεί αδράνεια και απραξία και δεν προσφέρει σχεδόν τίποτα για τη κυβέρνηση, εκτός από το να παράγει άχρηστους και να καταστρέφει τους εργατικούς. Όσα περισσότερα άσυλα και πτωχοκομεία φτιάχνουμε, τόσο περισσότερο τα χρειαζόμαστε.(...) Στη συνέχεια θα πρέπει να κοιτάξουμε να μάθουμε τρόπους και ευγένεια στους φτωχούς. Παραδέχομαι ότι κατά τη γνώμη μου είναι τελείως άχρηστο, ίσως και επιβλαβές, να διαθέτει κανείς τέτοια χαρακτηριστικά. Τουλάχιστον για τους εργαζόμενους φτωχούς δεν υπάρχει πιο περιττό πράγμα. Αυτό που θέλουμε από αυτούς δεν είναι κομπλιμέντα, αλλά την εργατική τους δύναμη και ζήλο.(...) Από τα λεγόμενα γίνεται σαφές ότι για ένα ελεύθερο έθνος, στο οποίο δεν επιτρέπονται σκλάβοι, ο πιο σίγουρος τρόπος για πλουτισμό βρίσκεται σε ένα μεγάλο αριθμό εργαζόμενων φτωχών. Διότι εκτός του ότι αποτελούν μια ανεξάντλητη πηγή επάνδρωσης στόλων και στρατών, χωρίς αυτούς δεν θα υπήρχε διασκέδαση, και κανένα προϊόν από οποιοδήποτε κράτος δεν θα είχε αξία. Για να είναι μια κοινωνία ευτυχής και οι άνθρωποι κάτω από τις πιο λιτές συνθήκες ικανοποιημένοι, είναι απαραίτητο να είναι ένας μεγάλος αριθμός από αυτούς όχι μόνο φτωχοί, αλλά και αμόρφωτοι."
.

Αυτό το τελευταίο είναι ένα καλό παράδειγμα για να αναδειχθεί η υποκρισία του καπιταλιστικού κατεστημένου. Το κράτος καθημερινά καυχιέται ότι πολεμάει τον αναλφαβητισμό και προωθεί την παιδεία και την μόρφωση, ταυτόχρονα όμως ψηφίζει νόμους που ιδιωτικοποιούν την εκπαίδευση και εμπεδώνουν την κατηγοριοποίηση των αποφοίτων και των πτυχίων, αφού ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν έχει την οικονομική δυνατότητα για ιδιωτική μόρφωση.
.

Οι σκέψεις του Mandeville δεν αποτελούν κάτι περιθωριακό ή ψευδές. Ο Μαρξ είχε χαρακτηρίσει τον Mandeville έξυπνο και ειλικρινή. Εκφράζει και διατυπώνει ωμά την καπιταλιστική κοινωνία και πραγματικότητα. Οι τελευταίοι τρεις αιώνες της ιστορίας είναι γεμάτοι από γεγονότα και καταστάσεις που καταδεικνύουν τα λεγόμενα του. Η πρόοδο της τεχνολογίας κατάφερε να βελτιώσει τη ζωή πολλών ανθρώπων, αλλά δεν κατάφερε να αφανίσει την φτώχεια, την ασιτία, τους πολέμους και την εξαθλίωση.
.

Είναι προφανές ότι τα λεγόμενα του Mandeville ισχύουν σήμερα περισσότερο από ποτέ, το ερώτημα όμως είναι, πόσο καιρό ακόμα θα παραμένει ο «φτωχός λαός» άφωνος, αφήνοντας το καπιταλιστικό σύστημα να τον χρησιμοποιεί ως «μηχανή παραγωγής πλούτου»;

***

Το σημερινό πολιτικό βάλτωμα παραπέμπει στη προβενιζελική περίοδο

2009-11-07T01:26:00.007+02:00

Από άρθρο του Δημήτρη Σωτηρόπουλου(*)

.
Καθώς εφέτος "κλείσαμε" 100 χρόνια από το κίνημα στο Γουδή, οι αναλογίες με την εποχή μας δίνουν λαβή για ενδιαφέρουσες συγκρίσεις.

Ο σοβαρότερος λόγος της αδυναμίας της προηγούμενης κυβέρνησης αλλά και του εγχώριου πολιτικού συστήματος εν γένει να αντιδράσουν με σοβαρότητα στην κοινωνική αναταραχή που ακολούθησε την δολοφονία του νεαρού Αλέξη Γρηγορόπουλου, πέρυσι τον Δεκέμβριο, είναι η αδυναμία τους να κατανοήσουν το χαρακτήρα, τα αίτια, το βάθος και κατ’ επέκταση τη σημασία της κρίσης.

.
Είναι χαρακτηριστικό ότι χρειάστηκαν δέκα ημέρες από το ξέσπασμα της εξέγερσης προτού η κυβέρνηση Καραμανλή καταφέρει να διαχωρίσει την τυφλή βία των κουκουλοφόρων από την κοινωνική διαμαρτυρία των μαθητών και των φοιτητών και να αναγνωρίσει -αν και σε ρητορικό μόνο επίπεδο- τις αυτονόητες πολιτικές της ευθύνες για τα σκάνδαλα. Όσο για την αντιπολίτευση και τα αριστερά κόμματα, αρκέστηκαν να υιοθετήσουν, ρητά ή άρρητα, τη φράση του Μάο «μεγάλη αναταραχή, υπέροχη κατάσταση».

.
Η μελέτη του παρελθόντος μπορεί να γίνει, ωστόσο, σε ένα βαθμό οδηγός για το μέλλον - τουλάχιστον ως προς την κατανόηση των σύγχρονων προβλημάτων. Η σύγχρονη κατάσταση, με το αποκορύφωμα των προηγουμένων ημερών στο ΑΤ της Αγίας Παρασκευής, θυμίζει σε πολλά σημεία την πολυεπίπεδη κρίση που βίωναν το ελληνικό κράτος και η ελληνική κοινωνία στο τέλος του 19ου αιώνα ως την πρώτη δεκαετία του 20ού.

.
Μετά τον εκσυγχρονισμό, το πολιτικό βάλτωμα

.
Επρόκειτο για μία εποχή-μεταίχμιο από κάθε άποψη. Όπως και σήμερα, έτσι και τότε, της κρίσης είχε προηγηθεί μια εντόνως δημιουργική περίοδος ανάπτυξης, που χαρακτηρίστηκε από το εκσυγχρονιστικό πρόγραμμα του Χαρίλαου Τρικούπη, ο οποίος κυβέρνησε τη χώρα από το 1882 ως το 1895, με μικρά διαλείμματα. Το εκσυγχρονιστικό του σχέδιο είχε οδηγήσει σε μια συθέμελη αλλαγή σε πολιτικό (αρχή της δεδηλωμένης, δημοκρατική σταθερότητα, αποδυνάμωση των πελατειακών πρακτικών των κομμάτων), θεσμικό (μεταρρυθμίσεις στο δημόσιο τομέα και στο στρατό), κοινωνικό (ανάδυση ενός είδους αστικής τάξης) και οικονομικό επίπεδο (υποδομές, μεγάλα αναπτυξιακά έργα). Ήταν η εποχή της ενίσχυσης του εγχώριου χρηματοπιστωτικού και εφοπλιστικού κεφαλαίου, με την ελληνόκτητη ναυτιλία να εισέρχεται έκτοτε στο κλαμπ των μεγαλύτερων ναυτιλιακών δυνάμεων παγκοσμίως (και σήμερα βρίσκεται πλέον στην κορυφή). Η γιγαντιαία αναμόρφωση της χώρας που στηρίχτηκε στον αμετροεπή εξωτερικό και δημόσιο δανεισμό άφησε, ωστόσο, την οικονομία χρεοκοπημένη μετά την πτώχευση του 1893 (βλ., τηρουμένων των αναλογιών, την εικόνα των σημερινών δημόσιων οικονομικών μεσούσης της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης). Παράλληλα, όπως συμβαίνει συχνά σε τέτοιες διαδικασίες μετάβασης στο καπιταλιστικό σύστημα, οι «χαμένοι» του εκσυγχρονισμού (μικροαστική και εργατική τάξη στις πόλεις, αγροτικός κόσμος στην ύπαιθρο) αποτέλεσαν τους κατεξοχήν εκφραστές της κοινωνικής δυσαρέσκειας (που εκδηλώθηκε με συγκρουσιακό πνεύμα μέσα από διάφορες αφορμές, π.χ., Ευαγγελικά, Κιλελέρ κ. ά.), καθώς και την κύρια εκλογική βάση των λαϊκιστικών πολιτικών δυνάμεων της αντιπολίτευσης (Δηλιγιάννης κ.ά.). Το πολιτικό σύστημα που οικοδομήθηκε πάνω στα συντρίμμια του εκσυγχρονισμού δεν μπορούσε παρά να είναι ασταθές και αναξιόπιστο (15 κυβερνήσεις από το 1895 ως το 1909), όπως προβληματική ήταν και η μεγάλη επιρροή του θρόνου στην πολιτική ζωή.

.
Όταν η Εκκλησία και οι εθνικιστές καθόριζαν την πολιτική

.
Το ακόμη πιο επικίνδυνο ήταν ότι στην αναζήτηση διεξόδου το πολιτικό σύστημα επένδυσε εντόνως στον εθνικισμό (βλ. αντιστοίχως την περίοδο του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου, τη δεκαετία του 1990, οπότε και είχαμε έξαρση του εθνικιστικού φαινομένου), αφήνοντας τις διάφορες πατριωτικές μυστικές εταιρείες και την Εκκλησία να καθορίζουν τη ρητορική και άλλες κρίσιμες παραμέτρους της λεγόμενης «Μεγάλης Ιδέας» («την απελευθέρωση των αλύτρωτων πληθυσμών»), για την πραγμάτωση της οποίας, όμως, το ελληνικό κράτος ήταν ακόμη απροετοίμαστο. Ως αποτέλεσμα, η χώρα σύρθηκε το 1897 -με τυχοδιωκτικό τρόπο- σε μια πολεμική αναμέτρηση με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αναμέτρηση που θα μπορούσε να είχε καταλήξει σε μεγαλύτερη καταστροφή αν δεν επενέβαιναν οι μεγάλες δυνάμεις.

.
Άλλωστε, στον τομέα της εξωτερικής της πολιτικής, όπως και τώρα (Σκοπιανό, Κυπριακό, Μεσανατολικό, Καύκασος) έτσι και τότε, η χώρα βρισκόταν επίσης ενώπιον μεγάλων προκλήσεων. Το γεωπολιτικό παιχνίδι που παιζόταν γύρω από το μακεδονικό πρόβλημα (που ήταν μέρος του Ανατολικού Ζητήματος) ενέπλεκε στα γρανάζια του όλες τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία, Γερμανία, Οθωμανική Αυτοκρατορία) αλλά και τα νεοπαγή κράτη της Βαλκανικής (Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία) - της περιοχής εκείνης που έμελλε άλλωστε να δώσει την αφορμή για το ξέσπασμα του μεγάλου πολέμου στην Ευρώπη το 1914.

.
Εκτός συστήματος η λύση διεξόδου από την κρίση

.
Τη λύση σε αυτό το πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό αδιέξοδο είχε παράσχει τότε ο στρατός με το κίνημα στο Γουδή, τον Αύγουστο του 1909, το οποίο έτυχε (όχι φυσικά χωρίς επιμέρους διαφωνίες και ενστάσεις) της στήριξης των μεσοστρωμάτων των πόλεων και της ελληνικής αστικής τάξης, που έβλεπε να απειλούνται ευθέως οι κατακτήσεις της στην τρικουπική περίοδο. Το κίνημα ήρθε, συνεπώς, ως επακόλουθο της αδυναμίας του πολιτικού συστήματος να μεταρρυθμιστεί εκ των έσω. Το επίπεδο του πολιτικού προσωπικού είχε σημειώσει μεγάλη πτώση, ενώ οι εφεδρείες του πολιτικού συστήματος (όπως είχε συμβεί με την εμφάνιση του Τρικούπη εν μέσω της πολιτικής κρίσης τη δεκαετία του 1870) ήταν αναξιόπιστες (εδώ και πάλι μπορεί κανείς να εντοπίσει αναλογίες με το 1996, όταν η «λύση Σημίτη» αποτέλεσε μια εσωτερική μεταρρύθμιση της τότε κυβερνώσας παράταξης, με επιπτώσεις σε όλο το πολιτικό σύστημα). Για να αποφευχθούν επικίνδυνες αναγωγές στο σήμερα, θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος, που ηγήθηκε του κινήματος, συνιστούσε σε εκείνη τη φάση δύναμη κοινωνικού εκσυγχρονισμού, διεκδικώντας την εξυγίανση της πολιτικής ζωής, ενώ είχε επηρεαστεί από το αντίστοιχο φιλελεύθερο κίνημα των Νεότουρκων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία λίγο νωρίτερα, το 1908. Με δεδομένη, λοιπόν, την απουσία εναλλακτικών πολιτικών λύσεων και καθώς το κίνημα δεν είχε δικτατορικές βλέψεις, στράφηκε σε ένα άφθαρτο πρόσωπο που δεν ανήκε σε κανένα πολιτικό «τζάκι» και δρούσε πολιτικά εκτός των ορίων του ελληνικού κράτους: στον 45χρονο Ελευθέριο Βενιζέλο, που ως υπουργός Δικαιοσύνης και Εξωτερικών της αυτόνομης κυβέρνησης της Κρήτης είχε συνδέσει το όνομά του με την εναντίωσή του στην απολυταρχική διακυβέρνηση του αρμοστή πρίγκιπα Γεωργίου και με την εξέγερση του 1905.

.
Αν ο Ελ. Βενιζέλος και το Κόμμα των Φιλελευθέρων έτυχαν αμέσως ευρύτατης κοινωνικής αποδοχής (στις εκλογές του 1910 εξέλεξε 307 βουλευτές σε σύνολο 362, ενώ η Βουλή ανανεώθηκε κατά τα 2/3), ήταν διότι προσωποποιούσαν την αναγκαία αλλαγή «παραδείγματος» στα ελληνικά πολιτικά πράγματα. Πέρα από τη χαρισματική προσωπικότητα του ανδρός, στόχος των Φιλελευθέρων ήταν σε πολιτικό επίπεδο να εκφράσουν τα δυναμικά εκείνα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας, που επί μία δεκαπενταετία είχαν μείνει πολιτικά ανέστια και χωρίς όραμα για το μέλλον.

.
Οι πολιτικά ανέστιες κοινωνικές δυνάμεις

.
Θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον να αναζητήσει κανείς σήμερα τις κοινωνικές εκείνες δυνάμεις που εντοπίζονται ιδίως στα ανώτερα μεσαία στρώματα (γύρω στο 20% του πληθυσμού), τα οποία θα μπορούσαν εν δυνάμει να ηγηθούν κατά της κομματοκρατίας και της γενικευμένης ανομίας και διαφθοράς, σε όλα τα επίπεδα, υπέρ της εγκαθίδρυσης ενός πολιτικού συστήματος με θεσμικά αντίβαρα (checks and balances) που να περιορίζουν την παντοδυναμία του εκάστοτε πρωθυπουργού και να αναδεικνύουν την ισχύ του βουλευτή, εντέλει υπέρ του εκσυγχρονισμού των θεσμών και της αποκατάστασης των κοινωνικών δεσμών και της κοινωνικής ευθύνης. Η παρέμβασή τους θα μπορούσε να καταστεί ηγεμονική και να κινητοποιήσει και άλλα τμήματα της κοινωνίας. Μόνο που για να γίνουν όλα αυτά, θα απαιτούνταν η εμφάνιση εκείνης της εντελώς καινοτόμου πολιτικής δύναμης, που θα μετέτρεπε τα κοινωνικά αυτά αιτούμενα σε πολιτική πρόταση εξουσίας και όχι απλής διαμαρτυρίας.

...συνεχίζεται.(**)

.
(*) Από σχετικό άρθρο στο CityPress / 17.12.08

(**) Το άρθρο αυτό είναι τμήμα της σειράς "Η Ιστορία επαναλαμβάνεται" (βλέπε εδώ).

.
ΓIA ΠEPAITEPΩ MEΛETH:

.
- Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας (1897 – 1940) (VIDEO)

- Θ. Bερέμης - H. Nικολακόπουλος (επιμ.), «Ο Eλ. Bενιζέλος και η εποχή του», Eλληνικά Γράμματα, 2005, σελ. 383.
- Γ. Γιανουλόπουλος, «“H ευγενής μας τύφλωσις”. Eξωτερική πολιτική και “εθνικά θέματα” από την ήττα του 1897 έως τη μικρασιατική καταστροφή», Bιβλιόραμα, 2001, σελ. 341.
- Γ. Δερτιλής, «Iστορία του ελληνικού κράτους, 1830-1920 (A+B τόμοι)», Eστία, 2005, σελ. 1108.
- N. Zορμπάς, «Aπομνημονεύματα. H επανάσταση του Γουδή 1909», Mέτρον, 2005, σελ. 174.
- Γ. Σωτηρέλης, «Σύνταγμα και εκλογές στην Eλλάδα: 1864-1909», Θεμέλιο, 1991, σελ. 498.
- Λ. Tρίχα - K. Aρώνη-Tσίχλη, «O Xαρίλαος Tρικούπης και η εποχή του», Παπαζήσης, 2000, σελ. 711.
- B. Tσίχλης, «Tο κίνημα του Γουδή και ο Eλευθέριος Bενιζέλος», Πολύτροπον, 2007, σελ. 391.

~~~~~

Από τον Άνταμ Σμιθ στον Κέινς και πάλι πίσω

2009-10-08T16:56:00.005+03:00

του Paul Krugman(*)

"Το επάγγελμα των οικονομολόγων έχει εκτροχιαστεί επειδή οι οικονομολόγοι σαν σύνολο μπέρδεψαν την ομορφιά των φαινομενικά εντυπωσιακών μαθηματικών με την αλήθεια."

Μέρος 1ο

Είναι δύσκολο να το πιστέψουμε σήμερα, αλλά δεν πάει πολύς καιρός που οι οικονομολόγοι έδιναν συγχαρητήρια ο ένας τον άλλον για τις επιτυχίες του κλάδου. Οι επιτυχίες αυτές - ή έτσι νόμιζαν - αφορούσαν τόσο τη θεωρία όσο και την πρακτική και είχαν ανοίξει μια χρυσή εποχή για το επάγγελμα. Σε ό,τι αφορούσε τη θεωρία, πίστευαν ότι είχαν επιλύσει τις εσωτερικές τους διαμάχες.
.
Έτσι, σε άρθρο του 2008, με τίτλο "Η κατάσταση των Μάκρο" (δηλαδή των μακροοικονομικών, της μελέτης των ζητημάτων που έχουν να κάνουν με τις γενικές εικόνες της οικονομίας, όπως είναι οι υφέσεις), ο Olivier Blanchard του ΜΙΤ, σήμερα επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, δήλωνε ότι "η κατάσταση των μακροοικονομικών είναι καλή". Οι διαμάχες του χτες, προσέθετε, έχουν πάρει τέλος και υπάρχει "ευρεία σύγκλιση οπτικών".

.
Και σε ό,τι αφορούσε τον πραγματικό κόσμο, οι οικονομολόγοι πίστευαν ότι είχαν τον έλεγχο των πραγμάτων: το "κεντρικό πρόβλημα της αποτροπής των υφέσεων έχει επιλυθεί", διακήρυσσε ο Robert Lucas του Πανεπιστημίου του Σικάγο στην ομιλία του ως πρόεδρος της Αμερικανικής Οικονομικής Ένωσης στο συνέδριο του 2003. Ενώ το 2004, ο Μπεν Μπερνάνκι, πρώην καθηγητής του Πρίνστον, και σήμερα πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας πανηγύριζε για τη 'Μεγάλη Μετριοπάθεια' σε ό,τι αφορούσε την εξέλιξη της οικονομίας κατά τις δύο προηγούμενες δεκαετίες, την οποία και απέδιδε εν μέρει σε βελτιώσεις της εφαρμοζόμενης οικονομικής πολιτικής.

.
Και πέρυσι όλα αυτά χάθηκαν.

.
Ελάχιστοι οικονομολόγοι διέκριναν την επερχόμενη κρίση, αλλά η αποτυχία σε ό,τι αφορά τις προβλέψεις είναι το λιγότερο σημαντικό από τα προβλήματα του κλάδου. Πιο σημαντική υπήρξε η τυφλότητά του απέναντί στις υψηλές πιθανότητες εκδήλωσης μιας καταστροφής στην οικονομία της αγοράς. Κατά τη διάρκεια της χρυσής εποχής, οι οικονομολόγοι των χρηματοπιστωτικών κατέληξαν να πιστεύουν ότι οι αγορές είναι εγγενώς σταθερές - στην πραγματικότητα ότι οι μετοχές και τα άλλα στοιχεία ενεργητικού αποτιμώνται πάντοτε ορθώς. Τίποτα στα κυρίαρχα μοντέλα τους δεν υπαινίσσονταν την πιθανότητα μιας κατάρρευσης σαν κι αυτή που είχαμε πέρυσι. Εν τω μεταξύ οι οικονομολόγοι των μακροοικονομικών διχάζονταν ως προς τις προσεγγίσεις τους. Αλλά η βασική διαίρεση ήταν μεταξύ αυτών που επέμεναν ότι οι οικονομίες της ελεύθερης αγοράς δεν παρεκκλίνουν ποτέ και αυτών που πίστευαν ότι ναι μεν μπορεί και να παρεκκλίνουν κάπου κάπου, αλλά κάθε σημαντική παρέκκλιση από τον δρόμο της ευημερίας μπορεί, και είναι δυνατό, να διορθωθεί από την παντοδύναμη FED. Καμία από τις δύο πλευρές δεν ήταν έτοιμη να διαχειριστεί μια οικονομία που εκτροχιάζονταν δραστικά παρά τις μεγάλες προσπάθειες της FED.

.
Την επαύριο της κρίσης τα ρήγματα μεταξύ των οικονομολόγων βάθυναν περισσότερο από ποτέ. Ο Lucas λέει ότι τα μέτρα τόνωσης της οικονομίας της κυβέρνησης Ομπάμα είναι "φτηνιάρικα οικονομικά", ενώ ο συνάδελφός του στο Σικάγο John Cohrane υποστηρίζει ότι βασίζονται σε ανυπόληπτα "παραμύθια". Απαντώντας τους ο Brad De Long του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ, γράφει για τη "διανοητική κατάρρευση" της Σχολής του Σικάγο, κι εγώ ο ίδιος έχω γράψει ότι τα σχόλια των οικονομολόγων του Σικάγο είναι το προϊόν μιας Σκοτεινής Εποχής των μακροοικονομικών που έχει ξεχάσει μια επίπονα κερδισμένη γνώση. Μα τι γίνεται με το επάγγελμα των οικονομολόγων; Και πού πάμε στη συνέχεια;

.
Από τη δική μου σκοπιά, το επάγγελμα των οικονομολόγων έχει εκτροχιαστεί επειδή οι οικονομολόγοι σαν σύνολο μπέρδεψαν την ομορφιά των φαινομενικά εντυπωσιακών μαθηματικών με την αλήθεια. Έως τη Μεγάλη Ύφεση, οι περισσότεροι οικονομολόγοι ήταν προσηλωμένοι στη θεώρηση του καπιταλισμού ως ενός τέλειου ή σχεδόν τέλειου συστήματος. Τότε όμως η συγκεκριμένη θεώρηση έπαψε να είναι βιώσιμη καθώς ήρθε αντιμέτωπη με τη μαζική ανεργία. Αλλά καθώς οι μνήμες της Μεγάλης Ύφεσης ξεθώριαζαν, οι οικονομολόγοι ερωτεύτηκαν εκ νέου την παλιά εξιδανικευμένη εικόνα μιας οικονομίας στην οποία ορθολογικά άτομα αλληλεπιδρούν μέσα σε τέλειες αγορές, αυτή τη φορά μάλιστα καλλωπισμένη με φανταχτερές εξισώσεις. Σαφώς και η ανανέωση του ρομάντζου με τις εξιδανικευμένες αγορές ήταν εν μέρει απάντηση στην μεταστροφή των πολιτικών ρευμάτων και εν μέρει ανταπόκριση σε οικονομικά κίνητρα. Και μπορεί τα προνόμια του Hoover Institution και οι θέσεις εργασίας στην Wall Street να μην είναι καθόλου ευκαταφρόνητα, όμως ο κύριος λόγος της αποτυχίας του επαγγέλματος ήταν η επιθυμία για μια ολοκληρωτική και διανοητικά κομψή προσέγγιση, που θα έδινε επιπλέον στους οικονομολόγους τη δυνατότητα να επιδείξουν τη μαθηματική δεινότητά τους.

.
Δυστυχώς, αυτή η ρομαντική και απολυμασμένη θεώρηση της οικονομίας οδήγησε τους περισσότερους οικονομολόγους να αγνοήσουν όλα εκείνα τα πράγματα που μπορεί να πάνε στραβά. Έτσι έκλεισαν τα μάτια μπροστά στους περιορισμούς της ανθρώπινης ορθολογικότητας, στα προβλήματα των ιδρυμάτων που παθαίνουν αμόκ, στις ατέλειες της αγοράς - και ειδικά των χρηματοπιστωτικών αγορών - που μπορούν να οδηγήσουν το λειτουργικό σύστημα της οικονομίας σε ξαφνικά και απρόβλεπτα κραχ και στους κινδύνους που προκύπτουν όταν οι εποπτικές αρχές δεν πιστεύουν στη σημασία της εποπτείας.

.
Είναι πολύ πιο δύσκολο να πει κανείς προς τα πού μπορεί να πάει ο κλάδος των οικονομολόγων από εδώ και στο εξής. Αλλά είναι απολύτως σίγουρο ότι οι οικονομολόγοι πρέπει να μάθουν να ζουν με το χάος. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αναγνωρίσουν τη σημασία των άλογων και συχνά απρόβλεπτων συμπεριφορών, να δουν κατά πρόσωπο τις συχνά εγγενείς ατέλειες των αγορών και να αποδεχτούν ότι η κομψή οικονομική "θεωρία του παντός" είναι πολύ πολύ μακριά μας. Σε όρους πρακτικής, αυτό μεταφράζεται σε συστάσεις για μια πιο προσεκτική οικονομική πολιτική και στον περιορισμό της προθυμίας για αποδιάρθρωση των θεσμών και οργάνων που περιφρουρούν την οικονομία στο όνομα της πίστης ότι οι αγορές θα λύσουν όλα τα προβλήματα.

.
ΙΙ. Από τον Σμιθ στον Κέινς και πάλι πίσω

.
Η γένεση των οικονομικών σαν επιστημονικού κλάδου αποδίδεται κατά κανόνα στον Άνταμ Σμιθ, που δημοσίευσε τον "Πλούτο των Εθνών" το 1776. Στα επόμενα 160 χρόνια αναπτύχθηκε ένα μεγάλο σώμα οικονομικής θεωρίας που το κεντρικό του μήνυμα ήταν: Εμπιστευτείτε την αγορά. Ναι, είναι αλήθεια ότι οι οικονομολόγοι παραδέχονταν πως σε ορισμένες περιπτώσεις οι αγορές μπορεί να σφάλλουν, και πως η πιο σημαντική από αυτές τις περιπτώσεις είχε να κάνει με τις "εξωτερικότητες" - κόστη για παράδειγμα που οι άνθρωποι επιβάλλουν σε άλλους δίχως να πληρώνουν την τιμή, όπως είναι τα μποτιλιαρίσματα και η μόλυνση του περιβάλλοντος. Αλλά η βασική υπόθεση των 'νεοκλασικών' οικονομικών (όπως ονομάστηκαν από τους θεωρητικούς του ύστερου 19ου αιώνα που επεξεργάστηκαν τις έννοιες των 'κλασικών' προκατόχων τους), είναι ότι πρέπει να έχουμε εμπιστοσύνη στο σύστημα της αγοράς.

.
Η πίστη αυτή, ωστόσο, συνετρίβη με τη Μεγάλη Ύφεση. Στην πραγματικότητα, ακόμη κι όταν ήρθαν αντιμέτωποι με την ολική κατάρρευση, ορισμένοι οικονομολόγοι επέμεναν πως ό,τι κι αν συμβαίνει στην οικονομία της αγοράς, πρέπει να είναι και σωστό: "Οι υφέσεις δεν είναι κακό και μόνο κακό", διακήρυσσε το 1934 ο Τζόζεφ Σουμπέτερ! Είναι, πρόσθετε, "κάτι που πρέπει να συμβεί". Αλλά οι περισσότεροι οικονομολόγοι της εποχής εκείνης στράφηκαν ως επί τον πλείστον στις ιδέες του Τζον Μάιναρντ Κέινς ζητώντας ερμηνείες για ό,τι είχε συμβεί και λύσεις για την αντιμετώπιση των μελλοντικών υφέσεων.

.
Ό,τι κι αν λέγεται, ο Κέινς δεν ήθελε τη διαχείριση της οικονομίας από το κράτος. Ο ίδιος περιέγραψε την ανάλυση που κάνει στο βασικό έργο του "Η Γενική Θεωρία της Απασχόλησης, του Τόκου και του Χρήματος" του 1936 ως "μετριοπαθώς συντηρητική κατά τις συνεπαγωγές της". Ήθελε να διορθώσει τον καπιταλισμό, όχι να τον αντικαταστήσει. Αλλά επερώτησε την ιδέα ότι οι οικονομίες της ελεύθερης αγοράς είναι δυνατόν να λειτουργούν χωρίς εποπτεία και εξέφρασε απαξίωση προς τις χρηματοπιστωτικές αγορές που θεωρούσε ότι κυριαρχούνται από τη βραχυπρόθεσμη κερδοσκοπία με πολύ περιορισμένη αναφορά στα θεμελιώδη μεγέθη της οικονομίας. Ο Κέινς ζήτησε την ενεργό παρέμβαση του κράτους - με την εκτύπωση περισσότερου χρήματος και, αν είναι ανάγκη, με τη δραστική αύξηση των δαπανών για δημόσια έργα - για την καταπολέμηση της ανεργίας κατά τη διάρκεια των υφέσεων.

.
Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι ο Κέινς έκανε πολύ περισσότερα από τολμηρές προτάσεις. "Η Γενική Θεωρία" είναι έργο ενδελεχούς ανάλυσης - ανάλυσης που έπεισε τους περισσότερους νέους οικονομολόγους της εποχής του. Όμως η ιστορία των οικονομικών του τελευταίου μισού αιώνα είναι κατά μεγάλο μέρος της η ιστορία της υποχώρησης από τον κεϊνσιανισμό και της επιστροφής στα νεοκλασικά οικονομικά.

.
Η αναγέννηση των νεοκλασικών ξεκίνησε αρχικά από τον Μίλτον Φρίντμαν του Πανεπιστήμιο του Σικάγο που από το 1953 ήδη υποστήριξε ότι τα νεοκλασικά οικονομικά παρέχουν αρκετά καλές περιγραφές των τρόπων με τους οποίους λειτουργεί πραγματικά η οικονομία και γι' αυτό είναι "άκρως γόνιμα και αξίζουν πολύ περισσότερο της εμπιστοσύνης μας". Αλλά τι γίνεται με τις υφέσεις; Η αντεπίθεση του Φρίντμαν ενάντια στον Κέινς ξεκίνησε με το δόγμα που είναι γνωστό ως μονεταρισμός. Οι μονεταριστές δεν διαφωνούν καταρχήν με το ότι η οικονομία της αγοράς χρειάζεται προσεκτικές σταθεροποιητικές παρεμβάσεις. Αλλά υποστηρίζουν ότι για την πρόληψη των υφέσεων αρκεί ένας πολύ περιορισμένος και αυστηρά οριοθετημένος τύπος κρατικής παρέμβασης: συγκεκριμένα η δράση των κεντρικών τραπεζών που διατηρούν την προσφορά χρήματος σε ένα κράτος - το σύνολο του χρήματος που κυκλοφορεί και βρίσκεται κατατεθειμένο στις τράπεζες - αυξανόμενη με σταθερό ρυθμό. Όπως είναι γνωστό ο Φρίντμαν και η συνεργάτης του Άννα Σβαρτς υποστήριξαν ότι αν η Ομοσπονδιακή Τράπεζα είχε κάνει καλά τη δουλειά της κατά τη δεκαετία του 1930, δεν θα είχαμε τη Μεγάλη Ύφεση. Στη συνέχεια, ο Φρίντμαν διατύπωσε ένα ακαταμάχητο επιχείρημα ενάντια σε κάθε προσπάθεια των κυβερνήσεων για μείωση του ποσοστού της ανεργίας κάτω από τα 'φυσικά' του επίπεδα (που σήμερα θεωρούνται 4,8% για τις ΗΠΑ). Οι άκρως επεκτατικές πολιτικές, προέβλεπε ο Φρίντμαν, μπορούν να οδηγήσουν σε ένα συνδυασμό πληθωρισμού και υψηλής ανεργίας, μια πρόβλεψη που γεννήθηκε μέσα από τον στασιμοπληθωρισμό της δεκαετίας του 1970, ο οποίος σε γενικές γραμμές ενίσχυσε την αξιοπιστία του κινήματος ενάντια στον Κέινς.

.
Τελικά, όμως, η αντεπανάσταση κατά του Κέινς πήγε πολύ πιο μακριά από τις θέσεις του Φρίντμαν, που έχουν καταλήξει πια να μοιάζουν σχετικά μετριοπαθείς μπροστά στις θέσεις των διαδόχων του. Στους κόλπους των οικονομολόγων των χρηματοπιστωτικών, η απαξιωτική κεϊνσιανή θεώρηση των χρηματοπιστωτικών αγορών ως 'καζίνο' αντικαταστάθηκε από τη θεωρία των 'αποτελεσματικών αγορών', η οποία διαβεβαιώνει ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές, με δεδομένη τη διαθεσιμότητα πληροφόρησης, αποτιμούν πάντα σωστά τα στοιχεία ενεργητικού. Εν τω μεταξύ πολλοί οικονομολόγοι των μακροοικονομικών απέρριψαν ολοκληρωτικά το κεϊνσιανό πλαίσιο για την κατανόηση των οικονομικών υφέσεων. Ορισμένοι εξ αυτών επέστρεψαν στις θέσεις του Σουμπέτερ και των άλλων απολογητών της Μεγάλης Ύφεσης, που θεωρούσαν τις υφέσεις ως κάτι θετικό, τμήμα της προσαρμογής της οικονομίας στην αλλαγή. Αλλά και όσοι δεν θέλησαν να πάνε τόσο μακριά υποστήριξαν ότι κάθε προσπάθεια θα καταπολεμήσεις μια οικονομική ύφεση κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.

.
Δεν πήραν πάντως όλοι οι οικονομολόγοι των μακροοικονομικών αυτό το δρόμο. Ορισμένοι έγιναν οι αυτοαποκαλούμενοι νεοκεϊνσιανοί που συνεχίζουν να πιστεύουν στον ενεργό ρόλο του κράτους. Κι αυτοί όμως αποδέχτηκαν ως επί το πλείστον την ιδέα ότι οι επενδυτές και οι καταναλωτές είναι ορθολογικοί και ότι οι αγορές σε γενικές γραμμές λειτουργούν καλά.

.
Φυσικά υπήρξαν κι εξαιρέσεις σε αυτές τις τάσεις: κάποιοι λίγοι οικονομολόγοι επερώτησαν την υπόθεση της ορθολογικής συμπεριφοράς, αμφισβήτησαν την πίστη στην ιδέα ότι μπορούμε να εμπιστευόμαστε τις χρηματοπιστωτικές αγορές και έδειξαν προς την κατεύθυνση της μακράς ιστορίας των χρηματοπιστωτικών κρίσεων και των σαρωτικών τους οικονομικών επιπτώσεων. Αλλά πήγαιναν ενάντια στο ρεύμα και ήταν αδύνατον να ανοίξουν νέους δρόμους απέναντι σε μια διαβρωτική και, όπως φάνηκε εκ των υστέρων, ανόητη αυταρέσκεια.

.
Μέρος 2ο

.
Στη δεκαετία του 1930 οι χρηματοπιστωτικές αγορές, για προφανείς λόγους, δεν απολάμβαναν ιδιαίτερου σεβασμού. Ο Κέινς τις συνέκρινε με "εκείνους τους διαγωνισμούς των εφημερίδων στους οποίους οι συμμετέχοντες καλούνταν να επιλέξουν μέσα από 100 φωτογραφίες τα έξι ωραιότερα πρόσωπα και το βραβείο δίνονταν σε εκείνον εκ των διαγωνιζομένων, που οι επιλογές του ανταποκρίνονταν περισσότερο στις μέσες προτιμήσεις του συνόλου των διαγωνιζομένων. Αυτό δηλαδή σήμαινε ότι ο κάθε διαγωνιζόμενος έπρεπε να επιλέξει όχι εκείνα τα πρόσωπα που ο ίδιος έβρισκε πιο όμορφα, αλλά εκείνα που πίστευε ότι ήταν πιο πιθανό να τραβήξουν την προσοχή των άλλων συμμετεχόντων στο διαγωνισμό".

.
Και ο Κέινς θεωρούσε πως ήταν πολύ κακή ιδέα να αφήνουμε τέτοιες αγορές, στις οποίες οι κερδοσκόποι περνούν τον καιρό τους κυνηγώντας ο ένας την ουρά του άλλου, να υπαγορεύουν σημαντικές επιχειρηματικές αποφάσεις: "Όταν η κεφαλαιακή ανάπτυξη μιας χώρας καθίσταται υποπροϊόν των δραστηριοτήτων ενός Καζίνο, η δουλειά είναι πολύ πιθανό να γίνει στραβά".

.
Από το 1970 όμως, ή κάπου εκεί, η μελέτη των χρηματοπιστωτικών αγορών άρχισε να κυριαρχείται από τον Δόκτωρ Πάνγλωσσο του Βολταίρου, ο οποίος επέμενε ότι ζούμε στον καλύτερο δυνατό κόσμο. Οι συζητήσεις για τον ανορθολογισμό των επενδυτών, τις φούσκες και την καταστροφική κερδοσκοπία εξαφανίστηκαν από τον ακαδημαϊκό λόγο. Στον κλάδο άρχισε να δεσπόζει η "υπόθεση των αποτελεσματικών αγορών" που διακήρυξε ο Eugene Fama του Πανεπιστημίου του Σικάγου, και η οποία ισχυρίζεται ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές αποτιμούν κάθε στοιχείο ενεργητικού ακριβώς στην εγγενή του αξία, με δεδομένη όλη τη δημοσίως διαθέσιμη πληροφόρηση. (Η τιμή της μετοχής μιας εταιρείας, για παράδειγμα, πάντοτε αντανακλά με ακρίβεια την αξία της εταιρείας, με δεδομένη τη διαθέσιμη πληροφόρηση για τα κέρδη της εταιρίας, τις επιχειρηματικές προοπτικές της κλπ.). Και από τη δεκαετία του 1980, οι οικονομολόγοι των χρηματοπιστωτικών, και κυρίως ο Michael Jensen του Harvard Business School, υποστήριξαν ότι ακριβώς επειδή οι χρηματοπιστωτικές αγορές αποτιμούν πάντοτε ορθώς τις αξίες, το καλύτερο πράγμα που μπορούν να κάνουν οι εταιρικές ηγεσίες, όχι μόνο προς χάριν αυτών των ιδίων, αλλά και για το καλό της οικονομίας, είναι να μεγιστοποιούν τις τιμές των μετοχών. Με άλλα λόγια, οι οικονομολόγοι των χρηματοπιστωτικών πίστευαν ότι πρέπει να εναποθέσουμε την κεφαλαιακή ανάπτυξη μιας χώρας στα χέρια αυτών που ο Κέινς είχε αποκαλέσει "Καζίνο".

.
Είναι δύσκολο να υποστηριχθεί ότι αυτός ο μετασχηματισμός του επαγγέλματος προέκυψε από τα γεγονότα. Ναι, είναι αλήθεια πως οι μνήμες του 1929 σταδιακά ξεθώριασαν, αλλά συνέχιζαν να υπάρχουν ανοδικές αγορές, σε συνδυασμό με ποικίλες ιστορίες κερδοσκοπικών υπερβολών, ακολουθούμενες από καθοδικές αγορές. Το διάστημα 1973 - 74 για παράδειγμα, οι μετοχές έχασαν το 40% της αξίας τους. Και το χρηματιστηριακό κραχ του 1987, όπου ο δείκτης Dow Jones βούλιαξε κατά 23% μέσα σε μια μέρα χωρίς κάποιον προφανή λόγο, θα πρέπει να είχε καλλιεργήσει τουλάχιστον ορισμένες αμφιβολίες ως προς την ορθολογικότητα της αγοράς.

.
Τα γεγονότα αυτά όμως, που κατά τον Κέινς αποτελούσαν ενδείξεις της αναξιοπιστίας των αγορών, ελάχιστα άμβλυναν την ισχύ της όμορφης ιδέας. Το θεωρητικό μοντέλο που ανέπτυξαν οι οικονομολόγοι των χρηματοπιστωτικών στη βάση της υπόθεσης ότι κάθε επενδυτής σταθμίζει τον κίνδυνο έναντι της ανταμοιβής με τρόπο ορθολογικό - το αποκαλούμενο Μοντέλο Αποτίμησης Κεφαλαιουχικών Περιουσιακών Στοιχείων (Capital Asset Pricing Model ή CAPM) είναι άκρως κομψό. Κι αν αποδεχτείς τις προϋποθέσεις του, είναι και άκρως χρήσιμο.

.
Το CAPM όχι μόνο σου λέει πώς να κάνεις επιλογές κατά τη συγκρότηση του χαρτοφυλακίου σου. Το ακόμη πιο σημαντικό, από την σκοπιά του χρηματοπιστωτικού κλάδου, είναι ότι σου λέει και πώς να δώσεις τιμές στα πιστωτικά παράγωγα, πώς να χτίσεις δηλαδή ισχυρισμούς πάνω σε ισχυρισμούς. Η κομψότητα και η προφανής χρησιμότητα της νέας θεωρίας οδήγησε σε βραβεία Νόμπελ για τους δημιουργούς της, ενώ οι περισσότεροι από τους μύστες της ανταμείφθηκαν με άλλους, πιο κοινότοπους τρόπους. Εξοπλισμένοι με τα νέα μοντέλα και τις εκπληκτικές μαθηματικές τους ικανότητες - οι πιο απόκρυφες χρήσεις του CAPM απαιτούν υπολογισμούς επιπέδου ενός φυσικού - οι μετριοπαθείς καθηγητές των οικονομικών σχολών μπορούσαν τώρα να γίνουν, και έγιναν, ‘πυραυλικοί επιστήμονες' της Wall Street, κερδίζοντας προφανώς και τις αμοιβές της Wall Street.

.
Για να είμαστε δίκαιοι, οι θεωρητικοί των χρηματοπιστωτικών δεν αποδέχτηκαν την υπόθεση των αποτελεσματικών αγορών μόνο και μόνο επειδή ήταν κομψή, βολική και προσοδοφόρα. Μέσω αυτής παρήγαγαν και πολλές στατιστικές μελέτες, που σε πρώτη ματιά έμοιαζαν να τη στηρίζουν ισχυρά. Αλλά οι αποδείξεις τους είχαν έναν ιδιόμορφα περιορισμένο χαρακτήρα. Οι οικονομολόγοι των χρηματοπιστωτικών σπάνια έθεταν την φαινομενικά προφανή (αν και όχι εύκολα απαντώμενη) ερώτηση για το αν οι τιμές των στοιχείων ενεργητικού παράγουν νόημα με δεδομένα τα θεμελιώδη μεγέθη του πραγματικού κόσμου όπως είναι τα κέρδη. Αντ' αυτού, οι ερωτήσεις που έθεταν αφορούσαν μόνο το αν οι τιμές των στοιχείων ενεργητικού έβγαζαν νόημα έναντι δοσμένων τιμών άλλων στοιχείων ενεργητικού. Ο Λάρι Σάμερς, κορυφαίος οικονομικός σύμβουλος της κυβέρνησης Ομπάμα σήμερα, είχε κάποτε λοιδορήσει τους καθηγητές των χρηματοπιστωτικών με μια παραβολή για τους "οικονομολόγους του κέτσαπ", που "απέδειξαν ότι τα δύο τέταρτα ενός μπουκαλιού κέτσαπ πωλούνται κατά τρόπο σταθερό στη διπλάσια τιμή από το ένα τέταρτο ενός μπουκαλιού κέτσαπ", και από αυτό συμπέραναν πως η αγορά του κέτσαπ είναι πλήρως αποτελεσματική.

.
Αλλά ούτε αυτές οι λοιδορίες, ούτε οι πιο πολιτικές κριτικές φωνές οικονομολόγων σαν του Robert Shiller του πανεπιστημίου του Γέιλ είχαν αποτέλεσμα. Οι θεωρητικοί των χρηματοπιστωτικών αγορών συνέχισαν να πιστεύουν ότι τα μοντέλα τους ήταν κατά βάση σωστά και έτσι πολλοί άνθρωποι έπαιρναν αποφάσεις στη βάση αυτών στον πραγματικό κόσμο. Μεταξύ των τελευταίων συμπεριλαμβάνονταν και ο Άλαν Γκρίνσπαν, τότε πρόεδρος της FED, και για πολύ καιρό υποστηρικτής της απορύθμισης του χρηματοπιστωτικού τομέα. Η απόρριψη των εκκλήσεων για χαλιναγώγηση των αγορών στεγαστικών δανείων υψηλού κινδύνου ή για την αντιμετώπιση της διαρκώς μεγενθυνόμενης φούσκας της αγοράς κατοικιών από πλευράς του Γκρίνσπαν είχε σε μεγάλο βαθμό να κάνει με την πεποίθησή του ότι τα σύγχρονα οικονομικά των χρηματοπιστωτικών έχουν τα πάντα υπό έλεγχο.

.
Υπάρχει ένα εύγλωττο επεισόδιο, που συνέβη το 2005, σε μια σύνοδο προς τιμήν της παραμονής του Γκρίνσπαν στην ηγεσία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας. Ένας γενναίος παριστάμενος, ο Raghuram Rajan, (προερχόμενος, περιέργως πώς, εκ του Πανεπιστημίου του Σικάγου) έκανε μια ανακοίνωση στην οποία προειδοποιούσε ότι το χρηματοπιστωτικό σύστημα αναλαμβάνει δυνητικώς επικίνδυνα επίπεδα κινδύνων. Όλοι σχεδόν οι παριστάμενοι τον χλεύασαν - μεταξύ αυτών, παρεμπιπτόντως, και ο Λάρι Σάμερς, και απέρριψαν τις προειδοποιήσεις του ως 'εσφαλμένες'.

.
Τον Οκτώβριο του περασμένου χρόνου παρά ταύτα, ο Γκρίνσπαν αναγνώριζε ότι είχε περιέλθει σε μια κατάσταση "συγκλονιστικού σκεπτικισμού", διότι "το συνολικό διανοητικό οικοδόμημα είχε καταρρεύσει". Από τη στιγμή που η κατάρρευση του διανοητικού οικοδομήματος ήταν επίσης η κατάρρευση των αγορών του πραγματικού κόσμου, το αποτέλεσμα ήταν μια σοβαρή ύφεση - η χειρότερη, από πολλές απόψεις, μετά τη Μεγάλη Ύφεση. Τι θα έκαναν λοιπόν τώρα οι σχεδιαστές πολιτικής; Δυστυχώς, οι οικονομολόγοι των μακροοικονομικών, που θα έπρεπε να προσφέρουν σαφή καθοδήγηση για την αντιμετώπιση της κάμψης στην οικονομία, βρίσκονταν στη δική τους κατάσταση αταξίας.

.
Το πρόβλημα των Μάκρο

.
"Βρεθήκαμε μπλεγμένοι σε μια κολοσσιαία σύγχυση, διαχειριζόμενοι αδέξια τον έλεγχο μιας ευαίσθητης μηχανής, που δεν κατανοούμε τη λειτουργία της. Το αποτέλεσμα είναι πως οι προοπτικές της ευημερίας μας θα χαθούν για κάποιον καιρό - ίσως για πολύ καιρό". Έτσι έγραφε ο Τζον Μέιναρντ Κέινς σε δοκίμιό του με τίτλο "Η Μεγάλη Κάμψη του 1930", στο οποίο προσπαθούσε να ερμηνεύσει την καταστροφή που σάρωνε τότε τον κόσμο. Και οι προοπτικές ευημερίας του κόσμου πράγματι χάθηκαν για πολύ καιρό. Χρειάστηκε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος για να δώσει οριστικό τέλος στη Μεγάλη Ύφεση.

.
Γιατί η κεϊνσιανή διάγνωση της Μεγάλης Ύφεσης ως "κολοσσιαίας σύγχυσης" υπήρξε τόσο ακαταμάχητη αρχικά; Και γιατί οι οικονομολόγοι, γύρω στο 1975, χωρίστηκαν σε δύο αντιτιθέμενα στρατόπεδα ως προς την αξία των κεϊνσιανών θεωρήσεων;

.
Θα προσπαθήσω να εξηγήσω την ουσία των κεϊνσιανών οικονομικών με μια αληθινή ιστορία που λειτουργεί και σαν παραβολή, σαν μια περιορισμένης κλίμακας εικόνα των καταστροφών που μπορούν να πλήξουν ολόκληρες οικονομίες. Ας δούμε τα βάσανα του Συνεταιρισμού μπέιμπι - σίτινγκ του Κάπιτολ Χιλ. Αυτός ο συνεταιρισμός, που τα προβλήματά του παρουσιάστηκαν σε ένα άρθρο του 1977 στην "Επιθεώρηση για το Χρήμα, την Πίστωση και την Τραπεζική" ήταν ένας σύνδεσμος αποτελούμενος από 150 περίπου νέα ζευγάρια που συμφώνησαν να βοηθούν το ένα το άλλο κρατώντας τα μωρά τους κάθε φορά που κάποιοι γονείς θα ήθελαν να βγουν το βράδυ έξω. Για να διασφαλίσουν ότι κάθε ζευγάρι θα συνέβαλε με ισότιμο τρόπο στο κοινό μπέιμπι - σίτινγκ, ο συνεταιρισμός εισήγαγε μια μορφή χαρτονομίσματος: κουπόνια φτιαγμένα από χαρτόνι, που το καθένα τους ήταν το ισοδύναμο μισής ώρας χρόνου μπέιμπι - σίτινγκ. Αρχικά τα μέλη προσχωρώντας στην ομάδα πήραν 20 κουπόνια και τόσα έπρεπε να επιστρέψουν αν έφευγαν.

.
Δυστυχώς όμως, αποδείχτηκε ότι κατά μέσο όρο τα μέλη της ομάδας ήθελαν να έχουν ένα απόθεμα αποτελούμενο από περισσότερα από 20 κουπόνια, ίσως για το ενδεχόμενο που θα ήθελαν να βγουν έξω αρκετές φορές στη σειρά. Το αποτέλεσμα ήταν ότι σχετικώς λίγα ζευγάρια ήθελαν να δαπανήσουν το νόμισμά τους και να βγουν έξω, ενώ πολλά ήθελαν να κάνουν μπέιμπι σίτινγκ για να προσθέσουν επιπλέον κουπόνια στο απόθεμά τους. Αλλά καθώς παρουσιάζονταν ευκαιρίες για μπέιμπι σίτινγκ μόνο όταν κάποιος ήθελε να βγει έξω το βράδυ, αυτό σήμαινε πως οι θέσεις εργασίας για μπέιμπι σίτινγκ δεν ήταν εύκολο να βρεθούν, κι αυτό με τη σειρά του έκανε τα μέλη του συνεταιρισμού ακόμα πιο απρόθυμα να βγουν έξω, κι αυτό με τη σειρά του έκανε τις θέσεις εργασίας για μπέιμπι σίτινγκ ακόμη πιο σπάνιες κ.τ.λ. κ.τ.λ.

.
Με δυο λόγια, ο συνεταιρισμός έπεσε σε ύφεση. Τι καταλαβαίνουμε από αυτή την ιστορία; Μην την αψηφήσετε ως χαζή και τετριμμένη. Οι οικονομολόγοι πολλές φορές έχουν χρησιμοποιήσει ανάλογα παραδείγματα μικρής κλίμακας για να φωτίσουν τη μεγάλη εικόνα, από τότε που ο Άνταμ Σμιθ είδε τις ρίζες της οικονομικής προόδου σε ένα εργοστάσιο που κατασκεύαζε καρφίτσες, και πολύ σωστά κάνουν. Το ερώτημα είναι αν το συγκεκριμένο παράδειγμα, στο οποίο η ύφεση προκύπτει ως πρόβλημα ανεπαρκούς ζήτησης - δεν υπάρχει αρκετή ζήτηση για μπέιμπι σίτινγκ προκειμένου να προσφέρεται απασχόληση μπέιμπι σίτινγκ σε καθέναν που θέλει να κάνει μπέιμπι σίτινγκ - αποτυπώνει την ουσία τού τι συμβαίνει σε μια ύφεση.

.
Μέρος 3ο

.
Η μακροοικονομία έχει διαιρεθεί σε δύο μεγάλα κομμάτια: τους οικονομολόγους του 'αλμυρού νερού' (κυρίως αυτούς που βρίσκονται στα αμερικανικά πανεπιστήμια των Ακτών), οι οποίοι έχουν μια περισσότερο ή λιγότερο κεϊνσιανή θεώρηση για το τι αφορούν οι υφέσεις και τους οικονομολόγος του 'γλυκού νερού' (προερχόμενοι κυρίως από τα τμήματα της Ενδοχώρας), οι οποίοι πιστεύουν ότι η εν λόγω θεώρηση είναι ανόητη.

.
Οι οικονομολόγοι του 'γλυκού νερού' είναι κατά βάση ακραιφνείς νεοκλασικοί. Πιστεύουν ότι κάθε αξιόπιστη οικονομική ανάλυση ξεκινά από την υπόθεση των ορθολογικών ατόμων και της αποτελεσματικής λειτουργίας των αγορών, μια υπόθεση που, όπως βλέπουμε, καταρρέει με την ιστορία του συνεταιρισμού για το μπέιμπι σίτινγκ. Κατά τη δική τους οπτική, μια γενική έλλειψη επαρκούς ζήτησης δεν είναι δυνατή, επειδή κινούνται πάντα οι τιμές ώστε να εξισορροπήσουν την προσφορά με τη ζήτηση. Αν ο κόσμος θέλει περισσότερα κουπόνια μπέιμπι σίτινγκ, η αξία αυτών των κουπονιών θα ανέβει, έτσι ώστε ένα κουπόνι να αξίζει ας πούμε σαράντα λεπτά μπέιμπι σίτινγκ αντί για μισή ώρα - ή αντιστοίχως το κόστος μιας ώρας μπέιμπι σίτινγκ θα πέσει από τα δύο κουπόνια στο ενάμισι. Και αυτό θα λύσει το πρόβλημα: Η αγοραστική ισχύς των κυκλοφορούντων κουπονιών θα αυξηθεί, έτσι ο κόσμος δε θα νιώθει την ανάγκη να αποταμιεύει περισσότερα κουπόνια και δεν θα έχουμε ύφεση.

.
Αλλά οι υφέσεις δεν μοιάζουν σαν περίοδοι όπου απλά δεν υπάρχει επαρκής ζήτηση για να προσφερθεί απασχόληση σε όποιον θέλει να δουλέψει; Τα φαινόμενα απατούν, διατείνονται οι θεωρητικοί του 'γλυκού νερού'. Τα έγκυρα, κατά την άποψή τους, οικονομικά λένε πως δεν υπάρχουν συνολικές ελλείψεις ζήτησης - κι αυτό σημαίνει ότι πράγματι δεν υπάρχουν. Τα κεϊνσιανά οικονομικά "αποδείχτηκαν ψευδή", λέει ο John Cohrane του Πανεπιστημίου του Σικάγο.

.
Παρ' όλα αυτά έχουμε ακόμη υφέσεις. Γιατί; Στη δεκαετία του 1970 ο κορυφαίος μακροοικονομολόγος του 'γλυκού νερού' Robert Lucas, βραβευμένος και με Νόμπελ, υποστήριξε ότι οι υφέσεις προκαλούνται από μια προσωρινή σύγχυση: οι εργαζόμενοι και οι εταιρείες δυσκολεύονται να διακρίνουν τις συνολικές αλλαγές στα επίπεδα τιμών εξαιτίας των πληθωριστικών ή αποπληθωριστικών τάσεων που κυριαρχούν στον δικό τους επιχειρηματικό κλάδο. Και ο Lucas προειδοποίησε ότι κάθε προσπάθεια για την καταπολέμηση του επιχειρηματικού κύκλου είναι αντιπαραγωγική: οι ενεργητικές πολιτικές παρεμβάσεις, είπε, θα ενισχύσουν τη σύγχυση και μόνο.

.
Από τη δεκαετία του 1980, ωστόσο, ακόμη και αυτή η σοβαρά περιορισμένη εκδοχή της ιδέας ότι οι υφέσεις είναι κάτι κακό απορρίφθηκε από τους περισσότερους οικονομολόγους του 'γλυκού νερού'. Αντ' αυτής, οι νέοι ηγέτες του ρεύματος, και ιδίως ο Edward Prescott του Πανεπιστημίου της Μινεσότα, υποστήριξε ότι οι διακυμάνσεις των τιμών και οι μεταβολές της ζήτησης δεν έχουν στην πραγματικότητα να κάνουν σε τίποτα με τον επιχειρηματικό κύκλο. Αντ' αυτού είναι ο επιχειρηματικός κύκλος που αντανακλά διακυμάνσεις οι οποίες συντελούνται στο επίπεδο της τεχνολογικής προόδου και που ενισχύονται από την ορθολογική ανταπόκριση των εργαζομένων, οι οποίοι ενσυνειδήτως εργάζονται περισσότερο όταν το περιβάλλον είναι ευνοϊκό και λιγότερο όταν δεν είναι.

.
Η ανεργία, συνεπώς, προκύπτει από την ενσυνείδητη απόφαση των εργαζομένων να φύγουν για κάποιο διάστημα από τη δουλειά.

.
Τοποθετούμενη χονδροειδώς έτσι, αυτή η θεωρία μοιάζει ανόητη - δηλαδή η Μεγάλη Ύφεση ήταν οι Μεγάλες Διακοπές; Και για να είμαι έντιμος, πιστεύω ότι πραγματικά είναι ανόητη. Αλλά η βασική προϋπόθεση της θεωρίας του "πραγματικού επιχειρηματικού κύκλου" του Prescott ανέκυπτε από ιδιοφυώς κατασκευασμένα μαθηματικά μοντέλα, που χαρτογραφούσαν πραγματικά δεδομένα με χρήση πολύπλοκων στατιστικών τεχνικών, και η θεωρία κατέληξε να κυριαρχήσει στη διδασκαλία της μακροοικονομίας σε πολλά πανεπιστήμια. Το 2004, κατ' αντανάκλαση της επιρροής της θεωρίας του, ο Prescott μοιράστηκε ένα Νόμπελ με τον Finn Kydland του Carnegie Mellon University.

.
Εν τω μεταξύ οι οικονομολόγοι του 'αλμυρού νερού' είχαν κολώσει. Ενώ οι οικονομολόγοι του 'γλυκού νερού' ήταν ακραιφνείς θεωρητικοί, οι οικονομολόγοι του 'αλμυρού νερού' ήταν πραγματιστές. Οικονομολόγοι όπως ο N. Gregory Mankiw του Χάρβαρντ, ο Olivier Blanchard του ΜΙΤ και ο David Romer του Μπέρκλεϊ αναγνώριζαν πως ήταν δύσκολο να συμβιβάσεις την κεϊνσιανή θεώρηση των υφέσεων με τη νεοκλασική θεωρία, έβρισκαν όμως πως οι αποδείξεις για το ότι οι υφέσεις προκαλούνται από διαταραχές στη ζήτηση ήταν εξαιρετικά ισχυρές για τις απορρίψουν. Έτσι ήθελαν να παρεκκλίνουν από την υπόθεση των τέλειων αγορών ή της τέλειας ορθολογικότητας, ή και των δύο, προσθέτοντας αρκετές ατέλειες για να δημιουργήσουν χώρο σε μια λιγότερο ή περισσότερο κεϊνσιανή θεώρηση των υφέσεων. Και κατά τη δική τους οπτική, παρέμενε επιθυμητή η ενεργητική πολιτική παρέμβαση για την καταπολέμηση των υφέσεων.

.
Αλλά οι αυτοαποκαλούμενοι Νέοι Κεϊνσιανοί οικονομολόγοι δεν ήταν άτρωτοι στα θέλγητρα των ορθολογικών ατόμων και των τέλειων αγορών. Προσπάθησαν να κρατήσουν τις αποκλίσεις τους από την νεοκλασική ορθοδοξία όσο γίνονταν πιο περιορισμένες. Αυτό σήμαινε ότι στα κυρίαρχα μοντέλα τους δεν δημιούργησαν χώρο για πράγματα όπως οι φούσκες και η κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος. Το γεγονός ότι όλα αυτά συνέχιζαν να συμβαίνουν στον πραγματικό κόσμο - είχαμε μια τρομερή χρηματοπιστωτική και μακροοικονομική κρίση που σάρωσε το μεγαλύτερο μέρος της Ασίας το 1997 - 98 και την κάμψη που άγγιξε βάθη ύφεσης στην Αργεντινή το 2002 - δεν αντανακλάσθηκε στην κυρίαρχη σκέψη του Νεοκεϊνσιανισμού.

.
Ακόμη κι έτσι, θα πίστευε κανείς ότι οι διαφορετικές κοσμοθεωρίες μεταξύ των οικονομολόγων του 'γλυκού νερού' και του 'αλμυρού νερού' θα τους είχαν οδηγήσει σε μόνιμες διαφωνίες για ό,τι αφορούσε τα θέματα της οικονομικής πολιτικής. Κάπως εντυπωσιακά όμως, από το 1985 ως το 2000 οι διαμάχες μεταξύ των δύο ρευμάτων αφορούσαν κυρίως τη θεωρία, όχι την πράξη. Ο λόγος γι' αυτό, πιστεύω, ήταν ότι οι Νέοι Κεϊνσιανοί, σε αντίθεση με τους πρώτους Κεϊνσιανούς, δεν πίστευαν στην αναγκαιότητα της δημοσιονομικής πολιτικής - μεταβολές στις κρατικές δαπάνες ή την φορολογία - για την καταπολέμηση των υφέσεων. Πίστευαν πως οι μονεταριστικές πολιτικές, υπό τη διαχείριση των τεχνοκρατών της Ομοσπονδιακής Τράπεζας, ήταν σε θέση να προσφέρουν ό,τι θεραπείες χρειάζονταν η οικονομία. Στους εορτασμούς για τα 90α γενέθλια του Φρίντμαν, ο Μπεν Μπερνάνκι, παλαιότερα ένας λιγότερο ή περισσότερο Νεοκεϊνσιανός καθηγητής του Πρίνστον, και από τότε πρόεδρος της FED, δήλωσε χαρακτηριστικά για τη Μεγάλη Ύφεση: "Είχατε δίκιο. Το καταλάβαμε. Λυπόμαστε πολύ. Αλλά χάρη σε σας δεν πρόκειται να ξανασυμβεί". Το ξεκάθαρο μήνυμα ήταν πως ό,τι χρειαζόμαστε για να αποφύγουμε τις υφέσεις είναι όλο και όλο μια πιο έξυπνη FED.

.
Για όσον καιρό η μακροοικονομική πολιτική είχε αφεθεί στα χέρια του μαέστρου Γκρίνσπαν, χωρίς τα κεϊνσιανού τύπου προγράμματα τόνωσης της οικονομίας, οι οικονομολόγοι του 'γλυκού νερού' δεν είχαν λόγους να παραπονιούνται. (Δεν πίστευαν βέβαια ότι οι νομισματικές πολιτικές κάνουν καλό στην οικονομία, αλλά δεν πίστευαν ότι της κάνουν και κακό). Χρειάστηκε μια κρίση για να μας αποκαλύψει πόσο περιορισμένο ήταν το κοινό έδαφος ανάμεσα στα δύο ρεύματα και πόσο ακόμη και οι Νεοκεϊνσιανοί οικονομολόγοι έγιναν οπαδοί του Δρ. Πάνγλωσσου.

.
Στις πρόσφατες αξιοθρήνητες οικονομικές συζητήσεις, η τυπική κατακλείδα προς εξυπηρέτηση κάθε σκοπιμότητας ήταν "κανείς δεν θα μπορούσε να την έχει προβλέψει...". Είναι ό,τι λες για καταστροφές που θα μπορούσαν να έχουν προβλεφθεί, που θα έπρεπε να έχουν προβλεφθεί και που τελικά είχαν προβλεφθεί από κάποιους λίγους οικονομολόγους, οι οποίοι λοιδορήθηκαν για τον κόπο τους.

.
Ας πάρουμε, για παράδειγμα, την καλπάζουσα άνοδο και πτώση των τιμών των κατοικιών. Υπήρξαν ορισμένοι οικονομολόγοι, κυρίως ο Robert Shiller, που αναγνώρισαν τη φούσκα και προειδοποίησαν ότι αν έσκαγε, θα είχε οδυνηρές συνέπειες. Κι όμως, οι κορυφαίοι σχεδιαστές πολιτικής δεν κατάφεραν να δουν το προφανές. Το 2004, ο Άλαν Γκρίνσπαν απαξίωνε τις συζητήσεις για την φούσκα των κατοικιών: "Μια σοβαρή στρέβλωση των τιμών σε εθνικό επίπεδο", δήλωνε, είναι "πολύ απίθανη". Οι αυξήσεις στις τιμές των κατοικιών, έλεγε ο Μπεν Μπερνάνκι το 2005, "σε γενικές γραμμές αντανακλούν τα ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη της οικονομίας".

.
Πώς τους διέφυγε η φούσκα; Για να είμαστε ειλικρινείς, τα επιτόκια ήταν ασυνήθιστα χαμηλά, κι αυτό πιθανώς εξηγεί εν μέρει την άνοδο των τιμών. Μπορεί να έχει επίσης να κάνει με το ότι ο Γκρίνσπαν και ο Μπερνάνκι ήθελαν να γιορτάσουν την επιτυχία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας με την έξοδο της οικονομίας από την ύφεση του 2001. Η αναγνώριση του γεγονότος ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτής της επιτυχίας βασίζονταν στη δημιουργία μιας τεράστιας φούσκας θα πάγωνε τους πανηγυρισμούς.

.
Αλλά υπήρχε και κάτι ακόμη που συνέβαλε: η γενική πεποίθηση ότι απλά δεν έχουμε φούσκες. Το εκπληκτικό όταν ξαναδιαβάζεις τις διαβεβαιώσεις του Γκρίνσπαν, είναι ότι δεν βασίζονταν σε στοιχεία - βασίζονταν στην απριόρι πεποίθησή του ότι πολύ απλά δεν μπορεί να υπάρξει φούσκα στην αγορά κατοικιών. Και οι θεωρητικοί των χρηματοπιστωτικών ήταν ακόμη πιο άκαμπτοι σε αυτό το σημείο. Σε μια συνέντευξή του του 2007, ο Eugene Fama, πατέρας της υπόθεσης των αποτελεσματικών αγορών, δήλωνε ότι "η λέξη 'φούσκα' δεν μου βγάζει κανένα νόημα". Και συνέχιζε εξηγώντας γιατί μπορούμε να εμπιστευόμαστε την αγορά κατοικιών: "Οι αγορές κατοικιών έχουν πιο περιορισμένη ρευστότητα, αλλά ο κόσμος είναι πολύ προσεκτικός όταν αγοράζει κατοικίες. Οι κατοικίες αποτελούν τυπικά τη μεγαλύτερη επένδυση που κάνουν οι άνθρωποι, έτσι το εξετάζουν πολύ και συγκρίνουν τιμές. Οι διαδικασίες τιμολόγησης στην αγορά κατοικιών είναι πολύ προσεγμένες".

.
Πράγματι οι αγοραστές κατοικιών συγκρίνουν σε γενικές γραμμές πολύ προσεκτικά τις τιμές - που σημαίνει ότι συγκρίνουν την τιμή της υποψήφιας προς αγορά κατοικίας με τις τιμές άλλων κατοικιών. Αλλά αυτό δεν μας λέει τίποτα για το αν δικαιολογούνται οι τιμές της αγοράς κατοικιών σε συνολικό επίπεδο. Έχουμε εδώ ξανά τα "οικονομικά του κέτσαπ": επειδή τα δύο τέταρτα μιας φιάλης κέτσαπ στοιχίζουν δύο φορές όσο το ένα τέταρτο της μιας φιάλης, οι θεωρητικοί των χρηματοπιστωτικών δηλώνουν ότι οι τιμές του κέτσαπ πρέπει να είναι σωστές.

.
Με δυο λόγια, η πίστη στις αποτελεσματικές χρηματοπιστωτικές αγορές δεν άφηνε πολλούς, αν όχι τους περισσότερους, οικονομολόγους να διακρίνουν την ανάδυση της μεγαλύτερης χρηματοπιστωτικής φούσκας στην ιστορία. Και η θεωρία των αποτελεσματικών αγορών διαδραμάτισε επίσης σημαντικό ρόλο στη μεγέθυνση αυτής της φούσκας στο πρώτο στάδιο.

.
Από τη στιγμή που η μη διαγνωσθείσα φούσκα έσκασε, αποκαλύφθηκαν οι αληθινοί κίνδυνοι των υποτιθέμενων ασφαλών στοιχείων ενεργητικού και ο εύθραυστος χαρακτήρας του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Τα αμερικανικά νοικοκυριά ήρθαν αντιμέτωπα με την εξάτμιση πλούτου ύψους 13 τρις δολαρίων, χάθηκαν περισσότερες από 6 εκατομμύρια θέσεις εργασίας και το ποσοστό ανεργίας μοιάζει να κατευθύνεται σε ιστορικά υψηλά από τη δεκαετία του 1940. Συνεπώς τι καθοδήγηση μας προσφέρουν τώρα τα σύγχρονα οικονομικά για να αντιμετωπίσουμε την παρούσα δύσκολη κατάστασή μας; Και μπορούμε να τα εμπιστευθούμε;

.
Μεταξύ του 1985 και του 2007, μια απατηλή ειρήνη είχε εγκατασταθεί στο πεδίο της μακροοικονομίας. Δεν υπήρχε πραγματική σύγκλιση απόψεων μεταξύ των κομματιών των οικονομολόγων του 'αλμυρού νερού' και του 'γλυκού νερού'. Ήταν όμως τα χρόνια της Μεγάλης Μετριοπάθειας - μια παρατεταμένη περίοδος κατά την οποία ο πληθωρισμός είχε τιθασευτεί κι οι υφέσεις ήταν σχετικώς ήπιες. Οι οικονομολόγοι του 'αλμυρού νερού' θεωρούσαν ότι η Ομοσπονδιακή Τράπεζα τα είχε όλα υπό έλεγχο. Οι οικονομολόγοι του 'γλυκού νερού' δεν πίστευαν ότι οι ενέργειες της FED ήταν πράγματι ευεργετικές, ήθελαν όμως να αφήνουν τα πράγματα να κυλούν.

.
Αλλά η κρίση έδωσε τέλος σε αυτή την απατηλή ειρήνη. Γιατί ξαφνικά οι περιορισμένου φάσματος τεχνοκρατικές πολιτικές που και οι δύο πλευρές ήταν πρόθυμες να αποδεχτούν δεν ήταν πια αποτελεσματικές - και η ανάγκη για μια πολιτική απάντηση ευρύτερου χαρακτήρα ξέθαψε τις παλιές διαμάχες, δίνοντάς τους νέο και πιο λυσσαλέο από κάθε άλλη φορά χαρακτήρα.

.
Γιατί αυτές οι περιορισμένου φάσματος τεχνοκρατικές πολιτικές δεν ήταν αποτελεσματικές; Η απάντηση, με μια λέξη, είναι "μηδέν".

.
Κατά τη διάρκεια μιας φυσιολογικής ύφεσης, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα απαντά αγοράζοντας βραχυπρόθεσμα ομόλογα του δημόσιου από τις τράπεζες. Αυτό μειώνει τα επιτόκια των κρατικών χρεογράφων. Οι επενδυτές που αναζητούν υψηλότερες αποδόσεις στρέφονται σε άλλα στοιχεία ενεργητικού, κίνηση που με τη σειρά της οδηγεί στη μείωση και των άλλων επιτοκίων. Και κατά φυσιολογικό τρόπο αυτή η μείωση των επιτοκίων οδηγεί τελικά στην οικονομική ανάκαμψη. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα αντιμετώπισε την ύφεση που άρχισε το 1990 συμπιέζοντας τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια από το 9% στο 3%. Αντιμετώπισε την ύφεση που άρχισε το 2000 μειώνοντας τα επιτόκια από το 6,5% στο 1%. Και προσπάθησε να αντιμετωπίσει την παρούσα ύφεση οδηγώντας τα επιτόκια από το 5,25% κοντά στο 0. Αλλά αποδείχτηκε ότι το μηδέν δεν ήταν αρκετά χαμηλό για να δώσει τέλος στην παρούσα ύφεση. Και η FED δεν μπορεί να ωθήσει τα επιτόκια κάτω του μηδενός, αφού με επιτόκια κοντά στο μηδέν, οι επενδυτές απλά κρατούν τα λεφτά τους, δεν δανείζουν. Έτσι από τα τέλη του 2008, κι ενώ τα επιτόκια ήταν βασικά στο επίπεδο εκεί που οι μακροοικονομολόγοι αποκαλούν ΄"ζώνη του μηδενός", η δε ύφεση εξακολουθούσε να βαθαίνει, οι συμβατικές νομισματικές πολιτικές είχαν εξαντλήσει όλη τους τη δυναμική.

.
Τι θα πει αυτό; Ήταν η δεύτερη φορά που η Αμερική βρίσκονταν στη "ζώνη του μηδενός", με την προηγούμενη κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης. Και ήταν ακριβώς η παρατήρηση ότι υπήρχε ένα κατώτατο όριο στα επιτόκια που είχε οδηγήσει τον Κέινς να υποστηρίξει την αύξηση των κρατικών δαπανών. Όταν οι νομισματικές πολιτικές είναι αναποτελεσματικές και δεν μπορούν να πείσουν τον ιδιωτικό τομέα να αυξήσει τις δαπάνες του, πρέπει να πάρει τη θέση του ο δημόσιος τομέας στηρίζοντας την οικονομία. Τα δημοσιονομικά μέτρα τόνωσης της οικονομίας είναι η κεϊνσιανή απάντηση στην οικονομική κατάσταση τύπου ύφεσης στην οποία τώρα βρισκόμαστε.

.
Είναι λοιπόν αυτή η κεϊνσιανή σκέψη που στηρίζει την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης Ομπάμα - και οι οικονομολόγοι του 'γλυκού νερού' είναι έξαλλοι. Για 25 ή κάπου τόσα χρόνια, ανέχτηκαν τις προσπάθειες της FED να διαχειριστεί την οικονομία, αλλά η επιστροφή σε πολιτικές πλήρως εμπνευσμένες από τον κεϊνσιανισμό είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Το 1980, ο Lucas, του Πανεπιστημίου του Σικάγο, έγραφε ότι τα κεϊνσιανά οικονομικά είναι τόσο γελοία που "στα ερευνητικά σεμινάρια, κανείς πια δεν παίρνει την κεϊνσιανή θεωρία στα σοβαρά το ακροατήριο αρχίζει τους ψιθύρους και τα χάχανα". Η παραδοχή ότι ο Κέινς ήταν κατά βάση σωστός, μετά από όλα αυτά, θα ήταν μια πολύ ταπεινωτική κατάντια.

.
Έτσι ο Cohrane του Σικάγο, βαθύτατα προσβεβλημένος με την ιδέα ότι οι κρατικές δαπάνες μπορούν να αμβλύνουν την παρούσα ύφεση, δήλωσε: "Όλα αυτά δεν τα διδάσκει κανείς πια, ούτε καν στους προπτυχιακούς φοιτητές μετά τη δεκαετία του 1960... [Οι κεϊνσιανές ιδέες] Είναι παραμύθια που έχουν αποδειχτεί ψευδή. Είναι πολύ ανακουφιστικό σε πιεστικούς καιρούς να επιστρέφουμε στα παραμύθια που ακούσαμε παιδιά, αλλά αυτό δεν τα καθιστά λιγότερο ψέματα". (Είναι μια ένδειξη τού πόσο βαθιά άνοιξε το χάσμα ανάμεσα στους οικονομολόγους του 'γλυκού' και του 'αλμυρού νερού' το ότι ο Cohrane δεν πιστεύει πως υπάρχει 'κανείς' που να διδάσκει πια αυτές τις ιδέες, ενώ στην πραγματικότητα διδάσκονται σε πανεπιστήμια όπως το Πρίνστον, το ΜΙΤ και το Χάρβαρντ).

.
Εν τω μεταξύ οι οικονομολόγοι του 'αλμυρού νερού' που τόσα χρόνια παρηγορούνταν με την πίστη ότι το μεγάλο χάσμα στη μακροοικονομία είχε περιοριστεί, εξεπλάγησαν όταν συνειδητοποίησαν ότι οι οικονομολόγοι του 'γλυκού νερού' δεν είχαν διαβάσει τίποτα. Οι οικονομολόγοι του 'γλυκού νερού' που έριχναν το ανάθεμα στα δημοσιονομικά μέτρα τόνωσης της οικονομίας δεν έμοιαζαν με ακαδημαϊκούς, οι οποίοι εξέτασαν τα κεϊνσιανά επιχειρήματα και τα βρήκαν λειψά. Έδειχναν άνθρωποι που δεν είχαν την παραμικρή ιδέα για το τι αφορούσαν τα κεϊνσιανά οικονομικά, που αναβίωναν τις προ του 1930 απατηλές κοινοτοπίες με την πεποίθηση ότι έλεγαν κάτι νέο και εμβριθές.

.
(*)The New York Times
(Το μεταφρασμένο κείμενο είναι από το sofokleous10.gr)
.

~~~~~

Μια άλλη διάσταση

2009-09-22T18:56:00.005+03:00

Δημοσίευση σχολίου του αναγνώστη Οδυσσέα Τηλιγάδα (*)
.

«Οι πολιτικοί λεονταρισμοί αναπτύσσονται σε όλα τα άλλα θέματα

πλην των εθνικών».

Όλοι σε αυτή τη χώρα που μας πληγώνει, γνωρίζουμε ότι σήμερα ζούμε σε ένα περιβάλλον ζοφερό. Μέσα από τα απίθανα και λυπηρά που χαρακτηρίζουν την δημόσια ζωή της χώρας ξεπροβάλλουν αυτοί οι εφιαλτικοί για το Έθνος μήνες που θα καθορίσουν την περαιτέρω πορεία του ανά τους αιώνες.

.
Ως γνωστόν, κατά το άρθρο 1 παρ. 2 του Συντάγματος, θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία. Κατά την έννοιά της, κάθε κυβέρνηση που εκλέγεται για μια τετραετία, οφείλει να εκτελέσει τη λαϊκή εντολή εξαντλήσεως της θητεία της και ΟΥΔΕΙΣ, καταχρώμενος των εκ του Συντάγματος δικαιωμάτων και διακριτικών ευχερειών του, έχει το δικαίωμα να την εξαναγκάσει σε πρόωρες εκλογές. Οιοσδήποτε το επιχειρήσει, για να εξυπηρετήσει τις οποιεσδήποτε πολιτικές του επιδιώξεις και σκοπιμότητες, όχι μόνο δεν σέβεται τη λαϊκή κυριαρχία αλλά ΟΥΤΕ έχει γνώση των καθηκόντων και υποχρεώσεών του ως πολίτης.

.
Είναι περίεργο φυσικά το γεγονός, ότι όλοι «οι αρχηγοί» των κομματικών συντεχνιών κινδυνολογούν εξαντλούμενοι στο ότι πρέπει να γίνουν «εδώ και τώρα» εκλογές. Οι πολιτικοί όμως λεονταρισμοί αναπτύσσονται σε όλα τα άλλα θέματα πλην των εθνικών και κανένας τους δεν εκφράζει τη λύπη του, διότι με την επίσπευσή τους παραβιάσθηκε η λαϊκή εντολή του 2007 και επομένως η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας την οποία οι ίδιοι γράφουν στα παλαιότερα των υποδημάτων τους αφού, εκ πεποιθήσεως, είναι θεραπαινίδες του Δόγματος του Μακιαβέλι το οποίο επιτάσσει ότι: «Υπεράνω πάσης ηθικής αρχής και φιλανθρωπίας ίσταται η πολιτική σκοπιμότης.».

.
Ο κατ’ επίφαση λόγος που προφασίστηκε ο κύριος Καραμανλής και αποφάσισε να επιβαρύνει με άλλα 200 εκατομμύρια ευρώ (έξοδα εκλογών) την χώρα, ήταν η οικονομία. Φυσικά, αυτός ο λόγος ΟΥΔΕΜΙΑ σχέση έχει με την πραγματικότητα και ο ίδιος ο πρωθυπουργός ουσιαστικά, άλλη μία φορά, παραβιάζει κατάφορα το Σύνταγμα της χώρας, συνεπικουρούμενος ξανά από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας!!! Στην Ελλάδα βέβαια, η παραβίαση του Συντάγματος, με την ανοχή, την συνενοχή και την συναυτουργία των διοριζομένων από τα κόμματα προέδρων της Δημοκρατίας, είναι σύνηθες φαινόμενο.

.
Ο λαός όμως θέλει να πληροφορηθεί την αλήθεια. Αλλά περί αυτής, από ΟΥΔΕΜΙΑ πλευρά γίνεται λόγος. Έτσι ο λαός, έρχεται γι’ ακόμη μια φορά αντιμέτωπος μ’ ένα επικίνδυνο ψέμα ολόκληρου του πολιτικού συστήματος που δεν τολμά να ομολογήσει την χρεοκοπία του.

.
Γιά όλους όμως εμάς, που δεν συρόμαστε στο άρμα των συμφερόντων των κομμάτων τους, ο λόγος μάς είναι γνωστός και αυτή η κίνηση του πρωθυπουργού, δεν ήταν ο άσσος στο μανίκι του, για να αιφνιδιάσει τους πολιτικούς του «αντιπάλους», αλλά η νάρκη στα θεμέλια της πατρίδας. Αυτό δεν είναι πράξη ευθύνης. ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΠΡΑΞΗ ΝΤΡΟΠΙΑΣΤΙΚΗ, ΑΤΙΜΩΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΤΥΣΤΗ. Αν ο «υπερήφανος» Μακεδόνας, ήθελε πραγματικά να είναι υπερήφανος, όφειλε να πει στον Ελληνικό λαό ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΑΡΝΕΙΤΑΙ ΝΑ ΠΑΙΞΕΙ ΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΤΟΥ ΡΟΛΟ. Ξεχνάει, ηθελημένα ως φαίνεται, το αξίωμα ότι: ΟΙ ΗΓΕΤΕΣ ΔΕΝ ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥΣ αλλά στους λαούς που εκπροσωπούν.

.
Ο στόχος είναι πασίγνωστος αλλά μη ομολογούμενος από το σάπιο κατεστημένο της Ελλάδος και «ελύληθεν η ώρα» της αποκάλυψης του αναστήματός των. Ο πολιτικός κόσμος της προδοσίας το έχει τούμπανο κι εμείς κρυφό καμάρι! Ο λόγος είναι η εφαρμογή των Νατοϊκών σχεδίων «OVERKILL» και «ΦΑΙΔΩΡΑ» εκπορευόμενα από το Δόγμα Κίσινγκερ. Μια πραγματικότητα που γνωρίζει πολύ καλά ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, αφού υπήρξε από τα πιό έμπιστα στελέχη του Ανδρέα Παπανδρέου και γνώστης των δεσμεύσεων του αρχηγού του για την εφαρμογή τους. Επιχειρήσεις που έχουν μελετηθεί από τις μυστικές υπηρεσίες των Η.Π.Α και αφορούν η μεν επιχείρηση Φαιδώρα την εδαφική διάλυση της Ελλάδος από έξω προς τα μέσα, η δε επιχείρηση Overkill έχει τα στοιχεία ψυχολογικού πολέμου και τρομοκράτησης του Ελληνικού λαού σε περίοδο ειρήνης διά τρομοκρατικών ενεργειών, επιδρομή κουκουλοφόρων και «διαδηλώσεων», πυρκαγιών και δολοφονιών.

.
Ο λόγος είναι η υλοποίηση του άρθρου 28 # 3 του ισχύοντος Συντάγματος του οποίου απαξάπαντες οι «εθνοπατέρες» και τα μίσθαρνα όργανα του παρακράτους τελούν εν γνώσει. Είναι η παράγραφος που αποτελεί το ΑΙΣΧΟΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ γιατί έτσι παραδίδεται το ΕΘΝΟΣ προδομένο από τους φύλακες. Είναι η παράγραφος του Συντάγματος που αποτελεί το μεγάλο έγκλημα κατά του Έθνους: «Η Ελλάδα προβαίνει ελεύθερα, με νόμο που ψηφίζεται από την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, σε περιορισμούς ως προς την άσκηση της εθνικής κυριαρχίας της, εφόσον αυτό υπαγορεύεται από σπουδαίο εθνικό συμφέρον….»

.
Ο λόγος είναι η πραγμάτωση των όσων εξεστόμισε η προδότρια Πυθία-πρόεδρος της Βουλής την 8η Φεβρουαρίου 2005 προσφωνώντας τον νεοεκλεγέντα Πρόεδρο της Δημοκρατίας, όταν μεταξύ των άλλων διαλαμβανομένων διεμήνυε και εκείνη την μακάβρια για την πατρίδα μας προφητεία, τονίζοντας: «Αναλαμβάνετε, κύριε Πρόεδρε, την Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας για μία πενταετία όπου θα σημειωθούν σημαντικά γεγονότα και εξελίξεις: Η Ευρωπαϊκή ενοποίηση θα προωθηθεί με την ψήφιση ενδεχομένως και της Συνταγματικής Συνθήκης, τα εθνικά σύνορα και ένα μέρος της εθνικής κυριαρχίας θα περιορισθούν χάριν της ειρήνης, της ευημερίας και της ασφάλειας στη διευρυμένη Ευρώπη, τα δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη θα υποστούν μεταβολές καθώς θα μπορούν να προστατεύονται, αλλά και να παραβιάζονται από αρχές και εξουσίες πέραν των γνωστών και καθιερωμένων και πάντως η Δημοκρατία θα συναντήσει προκλήσεις και θα δοκιμασθεί από ενδεχόμενες νέες μορφές διακυβέρνησης.»

.
Αγαπητοί, σας γνωρίζω ότι, τόσο τα λεχθέντα υπό της Πυθίας προέδρου της τότε Βουλής κυρίας Ψαρούδα-Μπενάκη όσο και η μη αντίδραση αφ’ ενός υπό του κυρίου Παπούλια, μετέπειτα Προέδρου της «Δημοκρατίας», αφ’ ετέρου υπό των 300 βο[υ]λευτών, συνιστά το έγκλημα της εσχάτης προδοσίας, αλλά πού εισαγγελείς!!!

.
Και ΟΥΔΕΙΣ διαμαρτυρήθηκε, ΟΥΔΕΙΣ ξεσηκώθηκε. Και όχι μόνο ΟΥΔΕΙΣ ΥΨΩΣΕ ΦΩΝΗ, από οποιαδήποτε πολιτική γιάφκα, αλλά και σφυρίζουν αδιάφορα για το συντελεσθέν κακούργημά τους. Μας πάνε ως πρόβατα επί σφαγήν οι προδότες. Δεν ξεσηκώθηκαν οι ξεπουλημένοι ακαδημαϊκοί και πανεπιστημιακοί δάσκαλοι. Δεν το σχολίασαν οι αργυρώνητοι νεογενίτσαροι μεγαλοδημοσιογράφοι και τα σιωνοκρατούμενα ΜΜΕ.

.
Τι έχουν να πουν αυτοί που κρατούν το Έθνος υπό κατοχή; Τι να πουν αυτοί που δεν αφήνουν τίποτα να ανθήσει σ’ αυτόν τον έρημο τόπο; Τι να πουν αυτοί που ευθύνονται για την διάλυση του κράτους, για την άνοδο των ουτιδανών; Τι να πουν οι πράκτορες, οι δοσίλογοι, οι χρυσοκάνθαροι, τα κομματόσκυλα, τα αποβράσματα της κοινωνίας; Τι να πουν οι υπηρέτες των νταβατζίδων; Τι να πουν οι προστάτες των κουκουλοφόρων, των εκχυδαϊστών της νεολαίας μας και πάσης διαφθοράς; Τι να πουν αυτοί που πνίγουν τη χώρα στον ζόφο που ξεχειλίζει από το άνοιγμα του οχετού του διεφθαρμένου πολιτικού τους συστήματος; Τι να πουν οι «δήθεν» που δρουν ως στρατεύματα κατοχής στα σωθικά του ελληνικού Έθνους;

.
Η χώρα μας κυβερνάται από σπείρες κλεπτών, απατεώνων και γκάνγκστερ που παριστάνουν τους πολιτικούς. Η διαφορά τους από τους μαφιόζους έγκειται στο ότι αυτοί χαίρουν άπλετης δημοσιότητος και ατιμωρησίας, με τον περιβόητο νόμο περί ασυλίας, ενώ οι άλλοι δρουν στο σκοτάδι και τιμωρούνται εάν και όταν αποκαλυφθούν. Η σπείρα των ανίκανων γυμνοσάλιαγκων, των βρώμικων, ανήθικων, φιλόπλουτων, αστράτευτων, διεφθαρμένων και επαγγελματιών πολιτικών, των χρηματοδοτούμενων από αδιαφανείς πηγές και κέντρα του διεθνούς Σιωνισμού, ενώ πρέπει να σκέπτονται την πατρίδα και τις επόμενες γενιές, νομοθετώντας εξυπηρετούν μόνο και μόνο τα συμφέροντά τους και τα συμφέροντα των χορηγών τους και της κάθε λέσχης «Μπίλντερμπεργκ» ή κάθε ΣΤΟΑΣ στην οποία απολογούνται και των οποίων τα σχέδια υπηρετούν αφού ΔΕΝ ΥΠΗΡΕΤΟΥΝ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Έτσι όλοι οι παραπάνω ακολουθούν μία κοινή και ενιαία γραμμή σε πολλά και καίρια ζητήματα. Αλλά η άτυπη σύμπλευση, η «σύμπτωση απόψεων», δυνάμεων που κινούνται από τον ακραίο νεοφιλελευθερισμό μέχρι τον «αντιεξουσιαστικό» χώρο καταδεικνύει την κοινή πηγή προέλευσής τους. Όλο το σάπιο κατεστημένο μια γροθιά εναντίον των κυριαρχικών δικαιωμάτων του έθνους μας! Δεν χρειάζεται πλέον ν’ ανοίξει κάποιος απ’ έξω τις κερκόπορτες. Τις έχουν ανοίξει προ πολλού οι εκάστοτε εξουσιαστές μας. Μήπως όμως πρέπει κάποτε να ξαναλειτουργήσει του Γουδί; Λέω, μήπως!!!!!

.
Θα θυμάται φυσικά ο ελληνικός Λαός ότι προσφάτως, τόσο τα έντυπα όσο και ηλεκτρονικά ΜΜΕ διατυμπάνιζαν ότι ο αμερικανός πρόεδρος, Χουσεΐν Μπαράκ Ομπάμα, εκκάλεσε τον πρωθυπουργό της χώρας να επισκεφθεί την Αμερική το τέλος του χρόνου. Και ποιά ήταν τα προς συζήτηση θέματα της προσκλήσεώς του; Το Σκοπιανό, η ονομασία και η ένταξη του σλαβικού κράτους στην Ε.Ε. και στο ΝΑΤΟ, το Αιγαίο, το Κυπριακό, η ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. και η αναγνώριση του Κοσσόβου ως ανεξάρτητο κράτος, με όλες τις συνέπειες για τη Θράκη. Οι "στρατηγικές" σχέσεις Ελλάδας-ΗΠΑ, υπό τα νέα δεδομένα τα οποία τίθενται από τον πλανητάρχη Ομπάμα που έχει προχωρήσει ως γνωστόν σε νέες αξιολογήσεις καταστάσεων στο διεθνές περιβάλλον μας, έχουν υποστεί ρήγμα. Η άποψη αυτή δυστυχώς ενισχύεται από την μεροληπτική στάση των Αμερικανών έναντι της Ελλάδος και προέκυψε, αρχής γενομένης, από την εθνική στάση του πρωθυπουργού στο Βουκουρέστι όπου κατάφερε να πείσει τα μετέχοντα στο ΝΑΤΟ κράτη να αρνηθούν την πρόσκληση του ψευτομακεδονικού κράτους των Σκοπίων για ένταξή του στο ΝΑΤΟ, παρά το ότι είχαν προαναγγείλει αυτή τόσο ο κ. Μπούς, όσο και η κ. Ράϊς.

.
Ενόχλησε οπωσδήποτε τους μαέστρους της ορχήστρας της ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ το επίτευγμα του πρωθυπουργού, της υπογραφής της σύμβασης με τη Ρωσία για τον αγωγό του φυσικού αερίου και φοβούμενοι τον απογαλακτισμό της Ελλάδας από την Σιωνοκρατούμενη αστερόεσσα εξαπέλυσαν πογκρόμ αφ’ ενός κατά της Ελλάδος με τις πυρκαγιές του καλοκαιριού του 2007 και τα συντελεσθέντα κατά το Δεκέμβριο του 2008 αφ’ ετέρου και κατά του ίδιου του πρωθυπουργού με τους επίορκους παράγοντες-λιγούρια και λαμόγια της κυβερνήσεώς του αλλά και του αμέσου περιβάλλοντός του με την πλειάδα των σκανδάλων στα οποία υπέπεσαν ηθελημένα ή μη, πλανώντες και πλανώμενοι, ως μωρές παρθένες.

.
Εντυπωσίασε το γεγονός ότι τα επηρεαζόμενα από τους Αμερικανούς ευρωπαϊκά ΜΜΕ, μεταξύ των οποίων πολλοί περιλαμβάνουν και δύο ελληνικά συγκροτήματα, κατηγόρησαν την Ελλάδα και εξέφρασαν την δυσαρέσκειά τους διότι η Κυβέρνηση δεν παραιτείται μετά από τα του Δεκεμβρίου τραγικά συμβάντα. Ενώ η γαλλική εφημερίδα LE FIGARO έγραψε, ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει κράτος και δεν πρέπει να της ανατεθεί η Προεδρία του ΟΑΣΕ από 01-01-2009.

.
Υπό τον εφιάλτη λοιπόν της επερχόμενης συνάντησης του πρωθυπουργού με τον πλανητάρχη Χουσεΐν, ο κύριος Καραμανλής θεώρησε σκόπιμο να βρεί τρόπο να λακίσει προκειμένου να μην καταγραφεί στις συνειδήσεις των πολιτών και στην ιστορία ως επίορκος και προδότης. Αθετώντας λοιπόν τη δέσμευσή του προς το λαό και μη αποφασισμένος να υπερασπιστεί αταλάντευτα τη χώρα του και τις προτεραιότητές της, για να μην ενδώσει στις αξιώσεις των Σκοπίων δεχόμενος τις αμερικανικές απόψεις, για να μην βρεθεί στην δύσκολη θέση να προστατεύσει την ελληνικότητα της Θράκης, για να μην υποκύψει σε όλα τα αιτήματα των Τούρκων και για να μην στριμωχθεί για να υποστηρίξει την ανεξαρτησία και την ακεραιότητα της Κύπρου μη δεχόμενος τα αμερικανικά σχέδια, την εφαρμογή των οποίων έχει αναλάβει το ΝΑΤΟ, που ευνοούν την Τουρκία, αναζητούσε εναγωνίως σανίδα σωτηρίας και δυστυχώς επιλέγοντας την ατιμωτική φυγοδικία, την βρήκε και προκήρυξε τις εκλογές προς το συμφέρον του και μόνο. Έψαχνε εναγωνίως για αφελή και τον αφελή τον βρήκε στο πρόσωπο του Γιώργου Παπανδρέου και στο τυφλά διψασμένο για την κυβερνητική εξουσία ΠΑΣΟΚ που, ως ο από μηχανής Θεός, του πέταξε το γάντι της προκήρυξης των εκλογών εκβιάζοντας με την μη συναίνεσή του στην εκλογή του προέδρου Δημοκρατίας στο πρόσωπο του κυρίου Παπούλια ο οποίος περί άλλων τυρβάζει.

.
Την βρήκε στο πρόσωπο ενός αμερικανού πολίτη που, υπό τις αναθυμιάσεις των χασισόδενδρων της βεράντας του σπιτιού του, υποσχόμενος στο Λαό λαγούς με πετραχήλια, ευαγγελίζεται να γίνει πρωθυπουργός της χώρας για να αποτελειώσει ό,τι άφησε στη μέση όταν ως υπουργός εξωτερικών όργωνε το Αιγαίο αγκαλιά με τον ΤΖΕΜ επαναπροσδιορίζοντας τα θαλάσσια όρια της Ελλάδας. Τον βρήκε και προσπαθεί να τον επιβάλλει και σ’ εμάς αποποιούμενος τις ευθύνες του ως πολιτικού ανδρός. Ανέσυρε από την ανυπαρξία έναν «πρωθυπουργό» και επανιδρύοντας στην ουσία το ετοιμοθάνατο ΠΑΣΟΚ του κάνει τα αδύνατα δυνατά να τον εγκαθιδρύσει στον σβέρκο μας. Οϊμέ!!! Αν συμβεί και τούτο, τότε θα έχουμε σπάσει όλα τα παγκόσμια ρεκόρ ανεγκεφαλισμού και παράνοιας. ΟΥΔΕΝ κράτος ανά την υφήλιο έχει κυβερνηθεί μέχρι σήμερα από Αμερικανό πολίτη και κατ’ επίφαση γηγενή. Η απόλυτη κατάντια του πολιτικού συστήματος. Αν και η κοινωνία μας αποδεχθεί το επιχειρούμενο, τότε βάζουμε πλέον μόνοι μας το κεφάλι μας στη λαιμητόμο. Ας απελευθερώσουμε και το ξυράφι με τα ίδια μας τα χέρια. Οποίος αμοραλισμός!!!!

.
Ο πρωθυπουργός, θεωρώντας τον εαυτό του πολιτικά ως μάγκα, θέλησε να βγάλει από τη μασχάλη του την «καυτή πατάτα» των κορυφαίων εθνικών θεμάτων που απαιτούν σθένος και πυγμή. Θέλησε να πετάξει στον ζεϊμπεκικολάτρη το μπαλάκι της διευθέτησης και την ανθελληνική πένα της υπογραφής των κατάπτυστων όρων μιάς εθνικής μειοδοσίας. Συνιστά όμως πολιτική μαγκιά να κάνεις μπαλάκι το μέλλον του Έθνους σου προκειμένου να μην κερδίσεις την αιωνιότητα και εσύ ως και ο τυπικά Εφιάλτης;

.
Επειδή δηλαδή σ’ αυτόν τον τόπο υπάρχουν αφελείς, ανερμάτιστοι, καιροσκόποι και πιθανόν ενεργούμενα, είναι αυτό ικανή και αναγκαία συνθήκη για να διαπράξετε, κύριε πρωθυπουργέ, το μεγαλύτερο έγκλημα που γνώρισαν οι γενιές των Ελλήνων λιποτακτώντας από την πλέον τιμητική υποχρέωση του πολιτικού που είναι η προάσπιση των δίκαιων της πατρίδας του; Από πότε ο «ηγέτης» δικαιούται να εισάγει το παιχνίδι του ποντιοπιλατισμού, με τρόπο υποκριτικό και φυγόπονο, αδιαφορώντας για το μέλλον του Έθνους; Αρκεί και μόνο να μην είσαι εσύ αυτός που θα κατηγορηθεί πως φόρεσε την κουκούλα του δήμιου για να τραβήξει το σκοινί της καρμανιόλας; Ε, ΟΧΙ και τέτοιος τσαρλατανισμός!!!

.
Σέρνει, ο πρωθυπουργός, την χώρα σε εκλογές και κάνει τα αδύνατα δυνατά να τις χάσει για να σωθεί ο ίδιος από τις σελίδες της Ιστορίας που θα τον φτύνουν ανά τους αιώνες ως τον ΜΟΙΡΑΙΟ ΑΝΘΡΩΠΟ του ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΑΣ «ΑΥΤΟΕΥΝΟΥΧΙΣΜΟΥ»; Συνιστά πράξη ευθύνης, να παραδίδει ένας πρωθυπουργός τη χώρα του, όντας ο ίδιος ενδοτικός, σε κάποιον άλλον αφελή, αρχομανή και αδιαμφισβήτητα ενδοτικότερο από τον ίδιο; Δεν θα έχει οπωσδήποτε υπ’ όψιν του τις ιερές γραφές του Αρριανού: «Νομίζεις ότι ο Ηρακλής θα γινόταν αυτός που έγινε, αν δεν υπήρχε το λιοντάρι (της Νεμέας), και η Ύδρα (της Λέρνης), και το ελάφι και οι χοίροι, και κάποιοι άδικοι άνθρωποι και άγριοι, τους οποίους εκείνος εξεδίωκε και καθάριζε τον τόπο;» Δεν θα έχει οπωσδήποτε υπ’ όψιν του το υπερσυνταγματικής δυνάμεως αξίωμα: «Υπέρ πάντων Νόμος είναι η σωτηρία του Έθνους και του Λαού» «salus populi suprema lex esto» και την κατά τον Αλέξανδρο Σβώλο παρακαταθήκη, ότι: «Η εκτέλεσις του καθήκοντος απέναντι στον Λαό δεν πρέπει να έχει όρια.» Δεν θα έχει οπωσδήποτε υπ’ όψιν του το αξίωμα ότι: «Η χειρότερη μορφή ΔΟΥΛΕΙΑΣ είναι να νομίζεις ότι είσαι ελεύθερος».

.
Δυστυχώς όμως και όλες οι άλλες κομματικές συντεχνίες, προτάσσοντας το ίδιον συμφέρον, ΟΥΔΟΛΩΣ αντέδρασαν στην απόφαση του «Μακεδόνα» πρωθυπουργού. ΟΥΔΕΝ αντέταξαν διότι η απόφασή του εξυπηρετεί τα κομματικά τους ιδιοτελεί συμφέροντα. Και οι βο[υ]λευτές απάντων των κομμάτων, ποιούντες την νήσσα, οδηγούν το Έθνος στο ικρίωμα.

.
Την στιγμή που διακυβεύονται ύψιστα εθνικά θέματα δεν υπογράφηκε κανένα ψήφισμα από βουλευτές, με τη ρητή δήλωση ότι δεν θα στηρίξουν καμία κυβέρνηση που θα παραλείψει να υπερασπισθεί ένα έκαστο τα εθνικά μας δίκαια. Προτιμήθηκε δυστυχώς η σιωπή. Προδήλως για να μην ενοχληθούν οι αρχηγοί τους και δεν τους συμπεριλάβουν στις λίστες των υποψηφίων των εκλογών και χάσουν την κουτάλα των παροχών.

.
Ας έχουν όμως υπ’ όψιν τους, όλοι αυτοί οι ενορχηστρωτές του εθνικού ξεπουλήματος, ότι οι Έλληνες δεν ανέχονται και δεν θα συγχωρήσουν ποτέ καμιά εθνική μειοδοσία στη διαχείριση των εθνικών τους θεμάτων. Ας έχουν κατά νου και τούτο, ότι αυτός ο υπερήφανος Λαός μήπως και κάποια στιγμή επαναστατήσει, τουλάχιστον συνειδησιακά, κάνοντας έργο τα λόγια του Μεγάλου μας ήρωα της Εθνεγερσίας, του Γέρου του Μωριά: «Φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους»!!!!!

.
Οδυσσέας Τηλιγάδας

ΑΘΗΝΑ 16-09-2009

.
(*) Η επιστολή δημοσιεύεται αυτούσια, χωρίς οποιεσδήποτε τροποποιήσεις ή προσθήκες, και εκφράζει αποκλειστικά τις απόψεις του γράφοντος.

~~~~~

Στις Συμπληγάδες των ιδεολογημάτων…

2009-09-12T18:26:00.000+03:00

Του Χρύσανθου Λαζαρίδη (*)
.

Μια σύντομη προσέγγιση των σύγχρονων πολιτικών ιδεολογιών

Σε μια προεκλογική περίοδο αξίζει να αναρωτηθούμε τι ακριβώς σημαίνουν οι έννοιες που ακούμε συνέχεια δίπλα μας: προοδευτικός, συντηρητικός, φιλελεύθερος κλπ.Φαίνονται, ίσως, προφανείς. Όμως, δεν είναι. Και η κατανόησή τους είναι κρίσιμη, διότι αρκετοί ψηφοφόροι πλέον (13-15% του συνολικού εκλογικού σώματος τους υπολογίζουν οι δημοσκόποι), θα διαλέξουν τι θα κάνουν ανάλογα με το νόημα που δίνουν στις έννοιες αυτές, εκείνες που επιλέγουν ως προτάγματα για τον εαυτό τους, και τον τρόπο που αξιολογούν τα υπάρχοντα κόμματα ανάλογα με τα προτάγματα που οι ίδιοι υιοθετούν. Αξίζει, λοιπόν, να εξετάσουμε πιο προσεκτικά αυτές τις έννοιες…

Η μεγάλη ψευδαίσθηση της «Προόδου»

Πρώτον ο όρος «προοδευτικός»: Προϋποθέτει ότι ο χρόνος κινείται προς μια κατεύθυνση μόνο. Αυτοί που επικαλούνται την «πρόοδο» ισχυρίζονται ότι γνωρίζουν προς τα πού κινείται η Ιστορία. Και που θα «καταλήξει» ακόμα…

Αλλά αυτό είναι η πιο επικίνδυνη ψευδαίσθηση: Διότι απλούστατα, η Ιστορία πάντα διαψεύδει όσους νομίζουν ότι την ελέγχουν ή ότι γνωρίζουν τις «σιδερένιες νομοτέλειές» της...

Το ίδιο ισχύει για την έννοια «σύγχρονος» ή «εκσυγχρονισμός».

-- Για παράδειγμα, μέχρι πριν εικοσιπέντε χρόνια, «προοδευτικός» θεωρείτο ο οπαδός του «υπαρκτού Σοσιαλισμού». Αυτά τα καθεστώτα θεωρούνταν ότι συνόψιζαν το μέλλον της ανθρώπινης κοινωνίας. Ύστερα κατέρρευσαν με πάταγο. Οι κοινωνίες που αναδείχθηκαν από τα ερείπια τους έφεραν βαριά τραύματα και σοβαρές αναπηρίες που έκαναν χρόνια να ξεπεράσουν. Κι όμως για δεκαετίες, εκατομμύρια μορφωμένοι άνθρωποι (ιδιαίτερα διανοούμενοι) πίστεψαν ότι αυτές οι κοινωνίες ήταν η «αναπόφευκτη πρόοδος» της ανθρωπότητας…

Τι είναι λοιπόν, σήμερα «προοδευτικό» και τι «αντιδραστικό»;

-- Υπάρχει κι άλλο παράδειγμα: Μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρείτο «σύγχρονο» (κι οπωσδήποτε «εκσυγχρονιστικό») ο,τιδήποτε οδηγούσε στην απορρύθμιση των αγορών (από τον έλεγχο του κράτους). Αυτή η διευρυνόμενη εκστρατεία «απορρύθμισης» οδήγησε στην χρηματοπιστωτική κρίση των τελευταίων δύο χρόνων, που γονάτισε την παγκόσμια οικονομία. Και σήμερα έχει ήδη αντιστραφεί η τάση:

Οδηγούμαστε σε αναζήτηση νέων ρυθμιστικών κανόνων, εθνικών και διεθνών, καθώς και σε νέες – έστω και προσωρινές – κρατικοποιήσεις μεγάλων επιχειρηματικών κολοσσών.

Τι είναι λοιπόν «σύγχρονο» πλέον, και τι αναχρονιστικό;Η έννοια του «προοδευτικού» (που καταχράστηκε η Αριστερά) και του «εκσυγχρονιστικού» (που καταχράστηκε η Κεντροδεξιά και η Κεντροαριστερά φιλελεύθερων αποκλίσεων) εμπεριέχει την αυταπάτη ότι γνωρίζουμε «το βέλος του χρόνου»: Προς τα πού κινούνται τα πράγματα «νομοτελειακά»…

Όμως τα πράγματα συχνά κινούνται με αντιφάσεις, με άλματα και ασυνέχειες, ακόμα και κυκλικά. Αν εκλάβουμε την κυκλική διακύμανση ως «ιστορική τάση», κινδυνεύουμε να κάνουμε πολύ σοβαρά λάθη.Συνήθως γνωρίζουμε τι είναι «αναχρονιστικό» ή «αντιδραστικό» - τι έχει παλιώσει ή φρενάρει την προσαρμογή στις νέες συνθήκες - αλλά δεν γνωρίζουμε τι είναι «εκσυγχρονιστικό» και «προοδευτικό». Γνωρίζουμε τι έχουμε αφήσει στο παρελθόν, αλλά δεν ξέρουμε με την ίδια βεβαιότητα που οδηγεί το μέλλον.

Κυκλικές διακυμάνσεις και Ιστορικές τάσεις

Πολλές φορές, μάλιστα, ούτε για το τι αποτελεί οριστικά παρελθόν μπορούμε να είμαστε σίγουροι:

* Για παράδειγμα στη δεκαετία του ’30, ο Ολοκληρωτισμός κέρδιζε έδαφος παντού. Λόγω της Μεγάλης Κρίσης του 1929 στις ΗΠΑ και των σεισμικών επιπτώσεών της στον υπόλοιπο κόσμο, ναζιστικά και φασιστικά καθεστώτα κέρδιζαν την εξουσία (ή σημαντική επιρροή), σε πολλές χώρες, ενώ και ο Κομμουνισμός ενισχυόταν από την άλλη πλευρά, καθώς η πρόβλεψή του για την «αναπόφευκτη κατάρρευση του καπιταλισμού» φαινόταν να επαληθεύεται.

Έτσι οι φιλελεύθερες δημοκρατίες έμοιαζαν να συντρίβονται. Παρ’ όλα αυτά ο Ολοκληρωτισμός ηττήθηκε τελικά παντού, και οι φιλελεύθερες δημοκρατίες επικράτησαν διεθνώς.

* Η Κοινωνία των Εθνών δημιουργήθηκε το 1919 με τη βεβαιότητα ότι αν εγκαθιδρύονταν δημοκρατικά καθεστώτα παντού και εντάσσονταν σε ένα διεθνές όργανο συνεργασίας μεταξύ τους με βάση κανόνες δικαίου, ο κόσμος θα οδηγείτο σε μόνιμη και σταθερή διεθνή Ειρήνη.

Τρείς δεκαετίες αργότερα – μετά από μια Μεγάλη Κρίση στη δεκαετία του ’30 κι ένα εφιαλτικό Παγκόσμιο Πόλεμο στη δεκαετία του ’40 – ο κόσμος βρέθηκε μοιρασμένος σε δύο στρατόπεδο, που το καθένα τους είχε διακηρύξει ως τελικό του στόχο την εξαφάνιση του άλλου.

Αυτό που έμοιαζε «αδιαμφισβήτητη πρόοδος» και «ιστορικό άλμα της ανθρωπότητας προς τα μπρός», τρείς δεκαετίες αργότερα έμοιαζε αφελές ιδεολόγημα, που ουδείς έδειχνε διάθεση να υπερασπιστεί.

* Από τη δεκαετία του ’50 ως τη δεκαετία του ’70 ο κρατικός παρεμβατισμός στην οικονομία της αγοράς, κυριαρχούσε παντού. Ελάχιστοι τον αμφισβητούσαν.

Στη δεκαετία του ’70 μετά από τριπλή κρίση που συντάραξε τη διεθνή οικονομία (κατάρρευση του συστήματος σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών το 1971-73 και δύο πετρελαϊκές κρίσεις, το 1973 και το 1979), εμφανίστηκε το φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού, κλονίστηκαν όλες οι οικονομίες κι άρχισε να κερδίζει έδαφος μια νεοφιλελεύθερη αντίληψη αποδέσμευσης των οικονομιών από τον ασφυκτικό έλεγχο του κρατισμού.

Στη δεκαετία του ’90, μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού», η κυριαρχία των αγορών έγινε παγκόσμια «θρησκεία». Η απορρύθμιση προχώρησε ως οδοστρωτήρας παντού. Οι δυνάμεις των αγορών που απελευθερώθηκαν προκάλεσαν την ευφορία μιας εκρηκτικής και «αδιατάρακτης ανόδου». Το όνειρο κατέληξε σε εφιάλτη με τη μεγάλη χρηματοοικονομική κρίση του 2008…

Υπάρχει, λοιπόν, μια κυκλική διακύμανση στην επικράτηση αντίθετων αντιλήψεων και οικονομικών μοντέλων διεθνώς:

-- Άλλοτε κερδίζουν έδαφος φιλελεύθερες κι άλλοτε κρατικιστικές απόψεις.

-- Άλλοτε οι κοινωνίες τείνουν να συσπειρωθούν γύρω από εθνικά κράτη κι αυτά να δημιουργούν ισχυρούς συνασπισμούς για να προστατευθούν, κι άλλοτε συμβαίνει το αντίθετο: αποδυναμώνονται τα εθνικά κράτη και προσχωρούν σε χαλαρές ενώσεις διεθνούς δικαίου, με την ελπίδα ότι αυτό θα φέρει την παγκόσμια σταθερότητα και την αιώνια Ειρήνη.

-- Άλλοτε επικρατούν τάσεις συγκέντρωσης της ισχύος (πολιτικής, στρατιωτικής και επιχειρηματικής) σε μεγάλα σύνολα που διαθέτουν «αποτελεσματικότητα» λόγω του μεγέθους τους (οικονομίες κλίμακος κλπ.) κι άλλοτε κυριαρχεί το σπάσιμο σε μικρότερα μεγέθη που μοιάζουν αποτελεσματικότερα λόγω της ευελιξίας τους και της μεγαλύτερης προσαρμοστικότητάς τους σε ένα ρευστό περιβάλλον.

Ακόμα και στην αισθητική, άλλοτε κυριαρχούν οι «τετραγωνισμένες» μορφές κι άλλοτε οι «στρογγυλεμένες», άλλοτε η μινιμαλιστική γραμμή κι άλλοτε η περίτεχνα δουλεμένη λεπτομέρεια.

Από την άλλη πλευρά, όμως, υπάρχει μια αίσθηση μακροχρόνιας «προόδου». Ξέρουμε ότι ο ηλεκτρισμός είναι πρόοδος σε σχέση με τον ατμό. Κι ότι οι μηχανές εσωτερικής καύσεως είναι ανώτερες των ατμομηχανών. Ξέρουμε ότι κοινωνίες που αναδιανέμουν ευημερία με κάποιο τρόπο, είναι σταθερότερες, πιο δίκαιες και πιο αναπτυξιακά δυναμικές από κοινωνίες μεγάλων και αξεπέραστων αντιθέσεων στο εσωτερικό τους. Όπως ξέρουμε ότι οικονομίες που καταστρέφουν το περιβάλλον είναι υποδεέστερες εκείνων που το προστατεύουν, το συντηρούν και το βελτιώνουν.

Γνωρίζουμε, λοιπόν, ότι υπάρχουν μακροχρόνιες τάσεις που επιτρέπουν να διακρίνουμε την Πρόοδο από την Οπισθοδρόμηση και το Σύγχρονο από το Αναχρονιστικό.

Αλλά υπάρχουν και κυκλικές διακυμάνσεις που εμφανίζουν κάθε φορά ως «προοδευτική» ή «εκσυγχρονιστική», τη «μόδα», τις πολιτικές κι αισθητικές αντιλήψεις που επικρατούν προσωρινά σε κάθε φάση…

Συμπληρωματικά όχι αντίπαλα

Εδώ έχουν σημασία δύο πράγματα:

-- Πρώτον, να διακρίνουμε την μακροχρόνια (ιστορική) «τάση», από την (εκάστοτε) «μόδα». Αυτό που αποτελεί σταθερό «βέλος του χρόνου», από την εκάστοτε «κυκλική διακύμανση» αντιλήψεων. Αυτό που είναι η μόνιμη «φορά» της Ιστορίας απ’ αυτό που είναι το προσωρινό «καπρίτσιο» της συγκυρίας.

-- Δεύτερον, να ισορροπήσουμε ανάμεσα σε διαφορετικά προτάγματα, διαφορετικές προτεραιότητες, διαφορετικές αξιακές κλίμακες. Κι όχι να παρασυρόμαστε από το ένα άκρο του «εκκρεμούς» στο αντίθετο, και να αλλάζουμε κατεύθυνση μετά από πολύ οδυνηρές κρίσεις.

* Στην Οικονομία, όταν επικρατούν αντιλήψεις κρατικιστικές, να μην αφήνουμε την τάση για έλεγχο να οδηγήσει σε ακρότητες που πνίγουν την δημιουργικότητα της οικονομίας. Αλλά κι αντιστρόφως: όταν κυριαρχούν φιλελεύθερες αντιλήψεις, να μην αφήσουμε την τάση για απελευθέρωση των αγορών, να οδηγήσει στη χαοτική διάλυσή τους.

* Στο Δίκαιο, όταν επικρατούν τάσεις για απελευθέρωση του ατόμου από την κρατική κηδεμονία, να μην οδηγηθούμε σε άκρα που υπονομεύουν τη δημόσια ασφάλεια. Και αντιθέτως, όταν επικρατούν αντιλήψεις που δίνουν προτεραιότητα στην δημόσια ασφάλεια, να μην αφήσουμε την κρατική «προστασία» να πνίξει την κοινωνία.

* Στη διεθνή Πολιτική, όταν επικρατούν τάσεις αποδυνάμωσης του εθνικού κράτους, εν ονόματι της «παγκόσμιας σύγκλισης», να μην επιτρέψουμε την αποδόμηση των εθνικών κοινωνιών, που είναι προϋποθέσεις δημοκρατίας. Κι όταν επικρατεί η αντίθετη τάση, ενίσχυσης των εθνικών κρατών, να μην επιτρέψουμε την δημιουργία «περίκλειστων φρουρίων», μέσα στα οποία ασφυκτιούν οι κοινωνίες κι ωθούνται σε αμοιβαία καταστροφή.

* Στην Τέχνη, όταν επικρατούν μινιμαλιστικές τάσεις να μη φτάνουμε στο σημείο της αμορφίας, όπου η «εκφραστική λιτότητα» της Τέχνης γίνεται άναρθρη κραυγή. Γιατί το «άμορφο» δεν είναι «όμορφο»! Κι αντιθέτως, όταν επικρατούν τάσεις στροφής στην εικαστική λεπτομέρεια, να μην φτάνουμε στο άλλο άκρο, όπου η εξαιρετικά «δουλεμένη μορφή» πνίγει το περιεχόμενο της, κι όπου η εκφραστική δεινότητα της Τέχνης γίνεται «φλυαρία» που σκοτώνει την Αλήθεια της.

Δύο «αντίθετα», το ένα προϋπόθεση του άλλου!

Αυτό όμως μας αναγάγει σε μια άλλη προσέγγιση που δεν είναι ούτε «προοδευτική» ούτε η «συντηρητική», είναι ισορροπημένη. Κατανοεί την ανάγκη σύνθεσης – ή μάλλον συνεχών ανά-συνθέσεων – ανάμεσα σε δύο διαφορετικές τάσεις των σύγχρονων κοινωνιών:

-- την τάση συνεχούς προσαρμογής σε νέα δεδομένα (ακόμα κι όταν η προσαρμογή αυτή γίνεται σε πρόσκαιρες μόδες, όχι σε ιστορικές τάσεις).

-- και στην αντίθετη προδιάθεση κάθε κοινωνίας να διατηρήσει ένα πυρήνα αντιλήψεων και σχέσεων που παραμένει σταθερός, για να μην αποσυντεθεί ολόκληρο το οικοδόμημα.

Η πρώτη τάση (συνεχούς προσαρμογής) συνήθως εκλαμβάνεται ως «προοδευτικότητα». Η δεύτερη τάση (διατήρησης ενός ελάχιστου πυρήνα συνέχειας με το παρελθόν) συνήθως εκλαμβάνεται ως «συντηρητισμός».

Το που θα επιλέξει κάποιος να ενταχθεί κάθε φορά, είναι ασφαλώς προσωπική του υπόθεση. Όμως η κοινωνία έχει μακροχρόνια ανάγκη και τις δύο αυτές τάσεις.

* Για να προχωρήσει μια κοινωνία προσαρμοζόμενη συνεχώς στις νέες συνθήκες πρέπει να διατηρεί την ισορροπία και την ενότητά της. Χρειάζεται, λοιπόν, ένα ελάχιστον σταθερότητας κι ευστάθειας.

Για να είναι «προοδευτική», χρειάζεται ένα ελάχιστο συντηρητισμού.

* Κι αντιστρόφως: για να διατηρεί την σταθερότητά της χρειάζεται να προσαρμόζεται συνεχώς στις νέες συνθήκες. Για να είναι «συντηρητική», χρειάζεται ένα ελάχιστο «προοδευτικότητας».

Οι πιο ρηξικέλευθοι οπαδοί των μεγάλων αλλαγών χρειάζονται κάποια συντηρητικά ανακλαστικά, για να μην εκτροχιαστούν.

Κι οι πιο σταθεροί υπέρμαχοι των παραδοσιακών αξιών, χρειάζονται κάποια προοδευτική διορατικότητα, για να επιβιώσουν σ’ ένα μεταβαλλόμενο κόσμο. Αυτή η προσέγγιση είναι διαφορετική και υπερβατική, γιατί επιτρέπει να δούμε την «πρόοδο» και τη «συντήρηση» ως μακροχρόνια συμπληρωματικά στοιχεία προκοπής μιας κοινωνίας. Όχι ως αντίπαλα προτάγματα που οφείλει να επικρατήσει το ένα σε βάρος του άλλου. Όταν θα ακούτε τους πύρινους λόγους της προεκλογικής εκστρατείας, ίσως είναι χρήσιμο να θυμάστε αυτές τις σκέψεις…

.
(*) Πηγή

~~~~~

Οικολογία ή Ανθρωπισμός;

2009-06-04T22:52:00.006+03:00

Η συνέχεια από: Οικολόγοι Πράσινοι και φασισμός
Του Γιώργου Κουλίκη(*)
.

Οι ιδεολογικές ομοιότητες των Γερμανών μυστικιστών με το σημερινό οικολογικό κίνημα.

Ο βιοκεντρισμός είναι μια πολύ υπαρκτή τάση. Για να κατανοήσουμε πόσο βαθιά έχουν εισβάλει οι βιοκεντρικές αντιλήψεις στην σύγχρονη σκέψη δεν έχουμε παρά να παρατηρήσουμε προσεκτικά το οικολογικό κίνημα και όχι μόνο. Μόλις πριν από μερικές εβδομάδες, στις αρχές Ιουνίου, οι μαθητές της Β’ τάξης του Λυκείου κλήθηκαν να πραγματευτούν ως θέμα για το μάθημα της νεοελληνικής γλώσσας ένα μετασκευασμένο από τον ημερήσιο τύπο κείμενο με αντικείμενο την εξαφάνιση πολλών αδέσποτων ζώων ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων. Το ίδιο αυτό σύντομο κείμενο υπήρξε αντικείμενο σφοδρής κριτικής από πολλούς εκπαιδευτικούς αλλά κανένας από όσους ασχολήθηκαν με το θέμα δεν εξέφρασε ενστάσεις σχετικά με τις έντονα βιοκεντρικές αντιλήψεις του συντάκτη σε ένα κείμενο που επιλέχτηκε για την εξέταση μαθητών στις επίσημες προαγωγικές εξετάσεις κάτω από τον συντονισμό του Υπουργείου Παιδείας. Ενώ λοιπόν καταναλώθηκε αρκετό μελάνι σχετικά με το αν το θέμα το οποίο δόθηκε ήταν εντός ή εκτός της εξεταστέας ύλης - αναγκάζοντας ακόμη και τον Γ.Γ. του Υπουργείου Παιδείας να τοποθετηθεί πάνω στο θέμα – και επιπλέον ποσότητες μελανιού για κριτικά σχόλια πάνω στο αν ήταν ορθή ή όχι η απόφαση να δοθεί στους μαθητές, μαζί με το θέμα, η επεξήγηση του όρου ‘φόλα’ κατευθείαν μέσα από το λεξικό του Μπαμπινιώτη, κανένας δεν φάνηκε να ενοχλείται από τις απερίφραστα βιοκεντρικές αντιλήψεις που εκφράζονται μέσα στο κείμενο. Πιο συγκεκριμένα, στη δεύτερη παράγραφο διαβάζουμε ότι «[τ]α ζώα πληρώνουν τις δικές μας ανεπάρκειες, μολονότι δε διαφέρουν σε τίποτε από τον οποιοδήποτε εγκαταλελειμμένο άνθρωπο, αφού πονάνε, διψάνε, κρυώνουν και πεινάνε το ίδιο»(1). Εδώ, με σαφή διατύπωση εξισώνεται ο ανθρώπινος πόνος των εγκαταλελειμμένων συμπολιτών μας με τα αδέσποτα κατά τα πρότυπα της εξτρεμιστικής οργάνωσης PETA (People for the Ethical Treatment of Animals- Άνθρωποι για την Ηθική Μεταχείριση των Ζώων) όπου σε πρόσφατη διαφημιστική καμπάνια εξίσωσε το Ολοκαύτωμα του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου με την βιομηχανική κτηνοτροφία (για περισσότερες λεπτομέρειες δείτε: Holocaust on your Plate). Με το μισανθρωπιστικό πνεύμα του κειμένου που δόθηκε στους μαθητές δεν ασχολήθηκε κανείς.

Ακόμη λιγότεροι είναι εκείνοι οι οποίοι γνωρίζουν ή ενδιαφέρονται να ασχοληθούν με τις σκοτεινές ιστορικές ρίζες του βιοκεντρισμού με αποτέλεσμα να υπάρχει ένα σχετικό κενό στην ελληνική βιβλιογραφία. Το κενό αυτό έρχεται να καλύψει ένα πρόσφατο βιβλίο από τις εκδόσεις «Ισνάφι» με τίτλο Οικοφασισμός. Όπως δηλώνει και ο τίτλος του, το βιβλίο αυτό προσπαθεί να ρίξει φως στην ιστορική σχέση μεταξύ της οικολογικής σκέψης και της φασιστικής ιδεολογίας, μελετώντας την εκεί που πρωτοεμφανίστηκε, στην Γερμανία του μεσοπολέμου.

Ίσως και μόνο η έρευνα της σχέσης μεταξύ οικολογίας και φασισμού να φαντάζει σε αρκετούς ως μια ακόμη ακαδημαϊκή άσκηση που παίρνει ένα ιστορικό στοιχείο ήσσονος σημασίας, και το «τραβάει από τα μαλλιά». Ενώ αναμφίβολα πρόκειται για ένα αληθινό φαινόμενο και πια στις μέρες μας υπάρχουν «έρευνες» που θα μπορούσαν να «επιστρατευθούν» ώστε να υποστηρίξουν κυριολεκτικά την οποιαδήποτε άποψη, τίποτα τέτοιο δεν είναι αληθινό για την ιστορική ανάλυση τού Peter Staudenmaier στο πρώτο δοκίμιο, με τίτλο Η φασιστική οικολογία: η «πράσινη πτέρυγα» του ναζιστικού κόμματος και οι ιστορικοί προπάτορές της (μετάφραση Βαγγέλης Κούταλης). Οι οικολογικές εμμονές των περισσότερων Ναζί είναι τόσο καλά τεκμηριωμένες ιστορικά ώστε είναι αδύνατον να θεωρηθούν ψευδείς. Είναι αλήθεια ότι ο Χίτλερ και ο Χίμλερ ήταν «ακραιφνείς χορτοφάγοι και φιλόζωοι, έλκονταν από τον μυστικισμό της φύσης και τις ομοιοπαθητικές θεραπείες, και αντιτάσσονταν ανυποχώρητα στην ζωοτομία και την βίαιη μεταχείριση των ζώων»(2). Και ακόμη ότι ο Χίμλερ «είχε ιδρύσει πειραματικά αγροκτήματα οργανικής [βιολογικής] παραγωγής» πολλές μέσα στο ίδια στρατόπεδα συγκεντρώσεων όπως το Νταχάου όπου ο ίδιος διατηρούσε βιολογικά μελίσσια. Και αυτά είναι ένα μικρό δείγμα ανεξάντλητων παραδειγμάτων που πιστοποιούν τις οικολογικές ανησυχίες των αρχιτεκτόνων του γερμανικού εθνοσοσιαλιστικού «οράματος». Ακόμη και στο θέμα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ο ίδιος ο Χίτλερ είχε εκφραστεί με όρους όπως θα έκανε και «ένας αυθεντικός Πράσινος ουτοπιστής»(3).

Βέβαια, όλοι γνωρίζουμε ότι πολλές φορές όσα εκφράζονται μέσα σε έναν ρητορικό λόγο δεν αντιστοιχούν απαραίτητα με την πραγματικότητα. Τόσο όμως ο Staudenmaier όσο και η Biehl, θέλουν αν προλάβουν τέτοιου είδους επιχειρήματα. Οι οικολογικές ανησυχίες των Ναζί δεν ήταν απλές προσωπικές ιδιοτροπίες του Χίτλερ ή του Χίμλερ και η προστασία της φύσης δεν ήταν ένα απλά, πιο ανθρώπινο προσωπείο του φασισμού. Εστιάζοντας οι συγγραφείς τού βιβλίου την ανάλυσή τους πάνω στην «ιδεολογική αλληλοεπικάλυψη ανάμεσα στην προστασία της φύσης και τον Εθνικοσοσιαλισμό» καταφέρνουν να παραμερίσουν επιφανειακά συμπεράσματα.

Η ιδεολογική γενεαλογία του Εθνικοσοσιαλισμού αναγκαστικά οδηγεί στην μυστικιστική φιλοσοφία που αναπτύχθηκε τον 19ο αιώνα μέσα στο πλαίσιο του γερμανικού Ρομαντισμού. Γερμανοί και Αυστριακοί στοχαστές όπως Ernst Moritz Arndt (1769-1860), ο Wilhelm Heinrich Riehl (1823-1897), ο ζωολόγος –εμπνευστής του όρου «οικολογία» - Ernst Haeckel (1834-1919) και ο πατέρας της βιολογικής καλλιέργειας Rudolf Steiner (1861-1925) έβλεπαν με μεγάλη εχθρότητα τον ορθολογισμό και ανθρωπισμό του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Οι ρομαντικές εμμονές με την αγνότητα και οι έντονα μυστικιστικές τάσεις που συναντάμε στις ιδέες τους ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες με μια ακραία και νοσηρή ξενοφοβία. Εμμονές αποτυπωμένες για πάντα στο ναζιστικό σλόγκαν «Αίμα και Γη» (Blut und Boden) και στους εθνικιστικούς όρους «Heimat» (γενέθλια γη) και «Völk» (λαός) στους οποίους προσέδωσαν μια μεταφυσική διάσταση.

Οι ιδεολογικές ομοιότητες των Γερμανών μυστικιστών με το σημερινό οικολογικό κίνημα, ακόμη και στην ορολογία που χρησιμοποιείται, είναι πραγματικά ανατριχιαστικές. Η κριτική απέναντι στον υλιστικό καταναλωτισμό που καταστρέφει τη βιόσφαιρα, η προώθηση πιο «φυσικών» μεθόδων παραγωγής και καλλιέργειας απαλλαγμένες από συνθετικές χημικές ουσίες, ο στιγματισμός των ανθρώπινων προσπαθειών για την τιθάσευση της φύσης και της σύγχρονης τεχνολογίας, οι ολιστικές θεωρίες για τη φύση, η αδιάκοπη εναντίωση στην «ομογενοποιημένη εμπορική κουλτούρα», την εκβιομηχάνιση και τον εξαστισμό, η εμμονή με την επερχόμενη «πληθυσμιακή έκρηξη», η «πρωτοκαθεδρία της άμεσης συγκινησιακής εμπειρίας», ο σπιριτσουαλιστικός νεοπαγανισμός της «Νέας Εποχής» (New Age) του Κάρμα, του Ταο και του Ζεν, ο αφανισμός των φυσικών περιοχών της άγριας ζωής από την «ιδεολογία της προόδου», η περιβαλλοντική καταστροφικότητα του ανεξέλεγκτου τουρισμού και η εξαφάνιση των ειδών όπως με τη σφαγή των φαλαινών• μπορεί να ηχούν στα αυτιά μας ως τα κατεξοχήν θέματα του σύγχρονου οικολογικού κινήματος αλλά η αλήθεια είναι ότι οι Γερμανοί μυστικιστές και αντιουμανιστές τα είχαν για «ψωμοτύρι» πριν από την δεκαετία του 1920!

Οι βιοκεντρικές αντιλήψεις των Ναζί δεν περιορίστηκαν σε ιδεολογικά σχήματα αλλά βρήκαν και πρακτική εφαρμογή μέσα στο εθνικοσοσιαλιστικό σχέδιο. Νομοσχέδια που εγκρίθηκαν από τη ναζιστική κρατική μηχανή συμπεριλαμβάνουν τη θεσμοθέτηση των πρώτων φυσικών καταφύγιων και την εισαγωγή σε μεγάλη κλίμακα μεθόδων οργανικής καλλιέργειας κάτω από την επιγραφή «lebensgesetzliche Landbauweise» (η καλλιέργεια της γης σύμφωνα με τους νόμους της φύσης). Ακόμη και η εκπόνηση μεγάλων τεχνικών έργων στη ναζιστική Γερμανία, όπως η κατασκευή των περίφημων γερμανικών αυτοκινητόδρομων, γινόταν κάτω από αυστηρά θεσμοθετημένους όρους για τον σεβασμό των υδροβιότοπων και των δασών. Επιπλέον οι ίδιες αυτές τάσεις ήταν εκείνες που τούς οδήγησαν σε ακόμη πιο ακραίες και ριζοσπαστικές «λύσεις». Σύμφωνα με τον Staudenmaier, «[η] συμβολή του αντι-ουμανιστικού δόγματος και της φετιχοποίησης της φυσικής ‘καθαρότητας’ προσέφερε, όχι απλώς και μόνο μια βάση αιτιολόγισης, αλλά ένα κίνητρο για τα πιο στυγερά εγκλήματα του Τρίτου Ράιχ»(4).

Το δεύτερο δοκίμιο του βιβλίου από την Janet Biehl ασχολείται περισσότερο με την μεταπολεμική πολιτική σκηνή της Γερμανίας. Το εγχείρημα της εισχώρησης πολλών προπαγανδιστών του νεοφασισμού στο Πράσινο κίνημα που αναπτύχθηκε κατά τη δεκαετία του ’70 και ύστερα και οι οικολογικές ανησυχίες των συνεχιστών του Εθνικοσοσιαλιστικού «οράματος» είναι τα κύρια θέματα τα οποία ερευνά το δοκίμιο τής Biehl και σίγουρα θα «τραβήξει» περισσότερο τους αναγνώστες που ενδιαφέρονται για τις πολιτικές συνθήκες που επικρατούν στη σύγχρονη Γερμανία.

Παρόλο όμως που η ανάλυση των αριστερών και οικολογικών πεποιθήσεων συγγραφέων, βασίζεται σε στέρεες ιστορικές βάσεις, στο σημείο όπου η ανάλυσή τους επιθυμεί να γίνει μια επίκαιρη κριτική, τα πράγματα γίνονται κάπως θολά. Στην προσπάθειά της η Biehl να τραβήξει την διαχωριστική γραμμή μεταξύ ανθρωποκεντρισμού και βιοκεντρισμού, στην τελευταία σελίδα του δοκιμίου της, γράφει: «[ό]ταν η φράση ‘σεβασμός για τη φύση’ καταλήγει να σημαίνει ‘ευλάβεια’ προς τη φύση, τότε εύκολα μπορεί να μετατραπεί σε μια θρησκεία, την οποία διάφοροι ‘Πράσινοι Αδόλφοι’ μπορούν να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικά για αυταρχικούς σκοπούς»(5). Εδώ βλέπουμε, κατά την άποψή μου, μια σύγχυση που δεν έπρεπε να γίνεται. Η μικρή απόσταση που χωρίζει τον «σεβασμό» από την «ευλάβεια» αδυνατεί να περιγράψει το τεράστιο χάσμα που χωρίζει τον βιο- από τον ανθρωπο- κεντρισμό. Τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά και ξεκάθαρα. Ο ανθρωποκεντρισμός δεν απορρίπτει τον «σεβασμό για τη φύση», φτάνει ο τελικός σκοπός να είναι η κάλυψη των αναγκών των συνανθρώπων μας. Στην ανθρωπιστική κοσμοθεωρία μέτρο για όλα είναι ο άνθρωπος. Μέσα στο πλαίσιο του ανθρωπισμού ο «σεβασμός για τη φύση» είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την εργαλειακή μεταχείριση της φύσης, η οποία θεωρείται ότι στερείται συνείδησης. Αντίθετα όταν η φύση αντιμετωπίζεται ως αυταξία και ο «σεβασμός για τη φύση» μετατρέπεται σε αυτοσκοπό, διαχωρισμένο από τις ανθρώπινες ανάγκες, τότε έχουμε απομακρυνθεί πάρα πολύ από τα ανθρωπιστικά ιδεώδη και ο χαρακτηρισμός «βιοκεντρισμός» είναι ο πλέον δόκιμος όρος.

Η βιοκεντρική θεώρηση των πραγμάτων δίνεται με απόλυτη σαφήνεια στην άποψη που εκφράζει η φιλοζωική οργάνωση PETA ότι ακόμη και αν δημιουργηθεί μια θεραπεία για το AIDS μέσα από πειράματα σε ζώα, η οργάνωση θα παραμείνει ενάντια σε αυτά τα πειράματα. Ο ανθρωποκεντρισμός αντιστρέφει αυτούς τους όρους και προτάσσει ότι ακόμη και αν είναι απαραίτητη η θανάτωση όλων των χιμπατζήδων πάνω στον πλανήτη για να σωθεί η ζωή ενός και μόνο ανθρώπου, εμείς πρέπει να ήμαστε υπέρ.

Διαβάζοντας το θέμα που δόθηκε στις πρόσφατες εξετάσεις των μαθητών της Β’ Λυκείου είναι εύλογο να αναρωτηθούμε πόσοι από αυτούς θα είχαν το ηθικό κουράγιο να προσυπογράψουν την παραπάνω ανθρωποκεντρική άποψη. Ή τι άποψη θα σχημάτιζαν για πραγματικούς ευεργέτες της ανθρωπότητας, όπως ο John Gibbon αν μάθαιναν ότι για να μπορέσει να εργαστεί πάνω στην έρευνα για την κατασκευή του καρδιοπνευμονικού εξομοιωτή κατά τη δεκαετία του 1930, ήταν αναγκασμένος να τριγυρνά τα βράδια στα σοκάκια της Βοστόνης με δόλωμα ένα κομμάτι ψαριού μαζεύοντας σε ένα σάκο αδέσποτες γάτες για τα πειράματά του;(6) Φοβάμαι πως οι απαντήσεις δεν θα χαροποιήσουν κανένα αληθινό ανθρωπιστή.

.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
.
1. έμφαση δική μου
2. Janet Biehl, Peter Staudenmaier, ΟΙΚΟΦΑΣΙΣΜΟΣ: Μαθήματα από την Γερμανική εμπειρία, Ισνάφι, 2003, σ. 303. οπ σ. 304. οπ σ.43
5. έμφαση δική μου
6. Η ιστορία της ανακάλυψης και τελειοποίησης του καρδιοπνευμονικού εξομοιωτή, ο οποίος επέτρεψε για πρώτη φορά την εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς, ήταν μια προσπάθεια που κράτησε πάνω από δύο δεκαετίες και κατέχει σημαντική θέση στην ιστορία των ιατρικών ανακαλύψεων. Βλ. James Le Fanu, The Rise and Fall of Modern Medicine, Abacus, London, 1999 σσ. 82-103
.
(*) fearsociety.gr

~~~~~

Επιστροφή στον οικουμενικό Ελληνισμό – Είναι αυτό εφικτό;

2009-06-03T17:22:00.011+03:00

Θα ξυπνήσουν ποτέ οι Έλληνες από την πνευματική νάρκη αντιμετωπίζοντας όπως τους αρμόζει τους ιδεολογικούς εισβολείς;

Όταν οι Έλληνες ενώθηκαν κάτω από την αρχηγία του Λεωνίδα, του Θεμιστοκλή και τελικά του Αλέξανδρου, άλλαξαν τον ρουν της Ιστορίας. Το στοιχείο που τους έκανε να ξεχωρίσουν και να προκαλέσουν μια «έκρηξη» στην ανθρώπινη εξέλιξη και πρόοδο, ήταν η απομόνωση των ενστίκτων από την λογική σκέψη(*). Τι σημαίνει αυτό;
.

Αυτό σημαίνει ότι κατάφεραν να ξεπεράσουν το φόβο του άγνωστου και τόλμησαν να έρθουν αντιμέτωποι με ό,τι δεν μπορούσε να κατανοήσει ο νους. Χρησιμοποίησαν πρώτοι την κριτική σκέψη και ξεκίνησαν το δύσκολο ταξίδι της αντικειμενικής επιστημονικής έρευνας. Τίποτα το οποίο δεν έβρισκε αντανάκλαση στη λογική δεν γινόταν αποδεκτό ως καθοδηγητής. Πράγματα για τα οποία δεν υπήρχε λογική ερμηνεία, θα έμπαιναν απλά στο «ντουλάπι» του υποσυνείδητου (για τους στωικούς) ή θα απορρίπτονταν (για τους επικούρειους) ως παράλογα.
.

Οδηγός στις αποφάσεις και τελικά στη δράση τους τέθηκε η λογική.
.

Αυτή ήταν η επανάσταση που ισοπέδωσε την κυριαρχία της δεισιδαιμονικής ανατολής και γέννησε τελικά τον δυτικό πολιτισμό!
.

Αυτό που αποδείχτηκε ως πρόβλημα, όμως, στη περαιτέρω ανάπτυξη του ελληνισμού, το οποίο οδήγησε στον διχασμό και τελικά στον κατακερματισμό μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου, ήταν αυτά τα στοιχεία τα οποία είχαν αφεθεί να φωλιάσουν στο υποσυνείδητο. Όταν έφτασαν να αποτελούν την παγκόσμια δύναμη εκείνης της εποχής, χαλάρωσαν, άφησαν τη λογική σκέψη (την κατευθυντήριο δύναμη που τους είχε συσπειρώσει) να αδρανήσει, με αποτέλεσμα να κυριαρχήσουν τα πάθη και οι φιλοδοξίες τους.
.

Από αυτή τη διάσπαση δύο ήταν οι δυνάμεις που τελικά υπερίσχυσαν. Η δυναστεία των Πτολεμαίων και η δυναστεία των Σελευκιδών. Από αυτές τις δύο δυνάμεις αναπτύχθηκαν δύο διαφορετικές σχολές πολιτικής. Η μία ήταν αυτό που κατέληξε να χαρακτηρίζεται σήμερα «συντηρητισμός» και προήλθε από τους Πτολεμαίους και η άλλη ήταν η πολιτική του μιλιταρισμού, του επεκτατισμού, της βίαιης απόκλισης από το χθες, της υποτιθέμενης προόδου. Η πρώτη πολιτική δύναμη είχε πολλά στοιχεία από τους στωικούς, ενώ η δεύτερη ήταν καθαρά δωρική, με κεντρική φιλοσοφική σκέψη την «επικούρεια λογική».
.

Οι δυο αυτές δυνάμεις που συσπειρωμένα λειτούργησαν σαν «ανεμοστρόβιλος», που συνέτριψε το σκοταδισμό και την καταδυνάστευση της ανατολής, χωρισμένες τώρα είχαν πλέον αποδυναμωθεί. Το αποτέλεσμα ήταν να αφομοιωθούν τελικά από τους "βάρβαρους" Ρωμαίους, οι οποίοι είχαν πολλά κοινά στοιχεία με τη δωρική νοοτροπία, η οποία έδινε ιδιαίτερη έμφαση στη φυσική δύναμη (μιλιταρισμό), στον επεκτατισμό, στην οργάνωση, και στην ανανέωση (πρόοδο). Η πολιτική αυτή δύναμη, μολονότι στην ελληνική της εκδοχή, επί Σελευκιδών, ελάμβανε ακόμα σχετικά υπόψη το «θέλημα των θεών», στη νέα της εκδοχή, των Ρωμαίων, το ζήτημα που αφορούσε τη θρησκεία απαλλοτριώθηκε, και έφτασε ο ανώτατος άρχοντας να θεωρείτε ο ίδιος θεός. Αυτό δεν είναι τίποτα περισσότερο ή λιγότερο από την ολοφάνερη βίαιη κατάληψη της λογικής και την ισοπέδωση του θρησκευτικού συναισθήματος του λαού, το οποίο αναφέρεται απευθείας στην ανθρώπινη συνείδηση! Κάνοντας λοιπόν αρχή από τους Σελευκίδες, η θρησκευτική πίστη είχε αρχίσει να ξεφτίζει και ο χώρος αυτός έφτασε να καλύπτεται τελικά από το ένστικτο αυτοσυντήρησης, όπως γίνεται με τα ζώα.
.

Εδώ βρίσκεται και η ειδοποιός διαφορά, ανάμεσα στους ενωμένους Έλληνες επί Αλεξάνδρου και στις κατοπινές πολιτικές εκδοχές που προέκυψαν από τη διάσπασή τους.
.

Το κεντρικό νόημα το οποίο βγαίνει από αυτή τη σύντομη ανάλυση είναι, πως ο ελληνισμός εμπεριείχε (και είμαι βέβαιος ότι αυτό συμβαίνει ακόμη και σήμερα) την οικουμενική εκδοχή της ανθρώπινης ύπαρξης, η οποία ναι μεν αποβλέπει στο μέλλον αλλά δεν είναι αποσπασμένη εντούτοις από το παρελθόν. Που σέβεται τους κανόνες της συνείδησης, έχει ανθρωπιά, πολιτισμό, που καθοδηγητής της είναι η λογική, η οποία θρέφεται από την δεξαμενή της αντικειμενικής γνώσης (όχι υποκειμενικής, που πηγάζει ίσως από διάφορες θρησκευτικές δοξασίες, ήθη και έθιμα), και που σύντροφο έχει το ατσαλένιο θάρρος.
.

Οι Έλληνες πρέπει να ξυπνήσουν από την πνευματική νάρκη στην οποία τους έχουν ρίξει τα ένστικτα, τα πάθη, ο καταιγισμός διαφόρων -αμφιλεγόμενης ποιότητας και ορθότητας- φιλοσοφικών θεωριών, και η φανατική θρησκευτική πίστη σε μια παράλογη μυστικιστική θρησκεία. Πρέπει να αφήσουν την συνείδηση να λειτουργήσει στον τομέα της δικής της αρμοδιότητας (χωρίς φίλτρα μυστικισμού και δήθεν θεϊκών εκπροσώπων), καθώς και τη λογική να αναλάβει πάλι ρόλο ηγετικό στις αποφάσεις και στη δράση τους. Αν ο εσωτερικός τους κόσμος είναι συνδεδεμένος με μια –οποιαδήποτε- θρησκευτική πίστη, αυτή (ή οι εκπρόσωποί της) δεν πρέπει να αποτελεί ανεξέλεγκτα τον αποφασιστικό παράγοντα δράσης, διότι τότε γίνεται ο άνθρωπος φανατικός «φονταμενταλιστής» και δεν έχει πια τον έλεγχο ούτε των αποφάσεων ούτε της δράσης του. Γίνεται όργανο -αυτό έχει αποδείξει η ιστορία- αλλότριων συμφερόντων, με αποτέλεσμα να αντιλαμβάνεται στο τέλος ότι δεν υπήρξε παρά ένα απλό αντικείμενο εκμετάλλευσης. Το ίδιο ισχύει και με τα διάφορα «πολιτικά ρεύματα». Δεν πρέπει να είναι τα ένστικτα, ούτε τα προσωπικά συμφέροντα, ούτε οι «φανφάρες» των πολιτικών και των …παπαγάλων τους, αυτά που θα κατευθύνουν τις αποφάσεις μας.
.

Δεν είναι υποχρεωμένος ο ελεύθερος άνθρωπος -διότι αυτό υπήρξαν οι Έλληνες- να ακολουθήσει ή να υποστηρίξει κάτι, το οποίο δεν βρίσκει αντανάκλαση στη συνείδηση και στη λογική του. Όποιος προσπαθεί να διαπεράσει βίαια (ή με απάτη) αυτά τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, δεν είναι φίλος. Είναι εχθρός, είναι καταπατητής, είναι εισβολέας!
.

Αν δεν καταφέρει ο Ελληνισμός να ανακτήσει τα στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματά του, που είναι η απελευθερωμένη από «σκουπίδια» σκέψη, το δικαίωμα της ελεύθερης από «πατρώνους» συνείδησης, και η αντικειμενική γνώση, τότε η πιθανότητα να διατηρηθεί -στους καιρούς που έρχονται- η εθνική συνοχή, θα αποτελεί απλά «όνειρο θερινής νυκτός».
.

Σχετικό άρθρο: Στις Συμπληγάδες των ιδεολογημάτων…

(*) Σύμφωνα με τα λεξικά, «η Λογική, ως επιστημονικό αντικείμενο, μελετά τη βασική δομή της ορθής σκέψης. Η ικανότητα διάγνωσης έγκυρων και ορθών επιχειρημάτων, η ανάπτυξη κριτικής σκέψης και η εκφορά υποστηριγμένων από επιχειρήματα απόψεων είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την κατανόηση των αρχών και των κανόνων της Λογικής.»

Το άρθρο αυτό προσεγγίζει τη λογική με την έννοια της ακριβής αντίληψης ή κατανόησης, καθώς επίσης της πρακτικής σοφίας ή κρίσης. Αναφέρεται στη λογική η οποία υποδηλώνει ότι ένα άτομο έχει την ικανότητα να κρίνει και να αποφασίζει με νόηση. Η κοινή αυτή λογική απαιτεί προφανώς να χρησιμοποιούμε την ικανότητα σκέψης.

Πολλοί άνθρωποι θα προτιμούσαν να σκέφτονται οι άλλοι για λογαριασμό τους. Επιτρέπουν στα μέσα ενημέρωσης, στον περίγυρό τους ή στην κοινή γνώμη να αποφασίζουν αντί γι' αυτούς.

Αυτήν την αντίθεση επιχείρησα να επισημάνω μέσα από αυτό το άρθρο, με τη πρόθεση να συμβάλω στην αφύπνιση των θετικών στοιχείων που έχει μέσα του ο μέσος Έλληνας, καθώς βλέπω να έχει γίνει έρμαιο παραπληροφόρησης και ιδεολογικής εκμετάλλευσης.

Σημείωση:
Το άρθρο αυτό αναδημοσιεύεται εδώ, μετά την χωρίς προειδοποίηση διαγραφή του “Alkimos archive” από το δίκτυο της Google. Για ευνόητους λόγους θα αναδημοσιευθεί επίσης στο νέο μπλοκ που ανέβασα (εδώ), όπου θα συνεχίζουν να δημοσιεύονται τα επίκαιρα άρθρα.
Στα σχόλια θα βρείτε επίσης όλα τα μηνύματα, που είχαν σταλεί μετά τη δημοσίευση του άρθρου.

.
~~~~~

Ο αριστερός Πικάσο και οι παγανιστικές του επιρροές

2009-05-22T19:36:00.006+03:00

By JEΑN CLΑIR(*)

«Κατάφερε να ξυπνήσει τους πεθαμένους θεούς του Ολύμπου και να τους ξαναζωντανέψει μπροστά στα μάτια μας με αληθοφανή τρόπο.»

ΔΩΔEKΑ XPONΩN, ο Πικάσο σχεδίαζε σαν τον Ραφαήλ. Κατείχε ακέραια όλη την κληρονομιά της εποχής του. Θα χρειαστεί μια ολόκληρη ζωή για να μάθει να «ξεμαθαίνει», προκειμένου να ξανακερδίσει τη φρεσκάδα που η τεχνογνωσία είχε καταπνίξει, να ξαναβρεί την ανήμερη ορμή και την ταχύτητα του μεγάλου λαφυραγωγού, που είχε αποδυναμώσει η υπερβολική καλλιέργεια.

.
Πού όμως βρισκόταν η λεία του; Βιάστηκαν όλοι να μιλήσουν για το «άνοιγμά» του στη «νέγρικη» τέχνη και πως εκείνη ήταν το κλειδί, αλλά ο ίδιος δήλωνε ότι η νέγρικη γλυπτική τού αποκαλύφθηκε μετά τις «Δεσποινίδες της αβινιόν» και όχι πριν. Σαν συνέπεια.

.
Το ίδιο θα εξηγήσει και στον Mαλρώ, στο βιβλίο «Η οψιδιανή κεφαλή», όπου πρωτογίνεται λόγος για το «μικρό ανθρωπάκι των Κυκλάδων»: η πραγματική ανακάλυψη γι' αυτόν ήταν η ανακάλυψη της εθνολογίας, της κουλτούρας του άλλου· την έκανε στο Παρίσι, στο παλαιό Musée de l' Homme, όπου δούλευε ο φίλος του Mισέλ Λεϊρίς. Την ίδια άλλωστε εποχή δεν είχε αποπειραθεί και ο Φρόιντ να στηρίξει τις έρευνές του στον Mπαχόφεν, τον Φρέηζερ και τον Φρομπένιους;

.
Το ενδιαφέρον του Πικάσο στρέφεται στην Ωκεανία, στις Νέες Εβρίδες, στην ανακάλυψη αντικειμένων που δεν είναι μεν «καλλιτεχνικά», αλλά χρησιμεύουν σε ορισμένες μαγικές ή θρησκευτικές τελετουργίες. Δεν πρόκειται για μουσειακά καλλιτεχνήματα, ήταν σύνεργα που συνδέονται με δαιμονοληψίες, ασπίδες που προστατεύουν από τις δυνάμεις του κακού. Η τέχνη, τόσο στη μάσκα από την Ωκεανία όσο και στο κυκλαδικό ειδώλιο σε σχήμα λύρας, αποτελεί πρώτα απ' όλα ένα μέσο προστασίας που εξευμενίζει τις θεϊκές δυνάμεις. Αυτή η εμπειρία θα αποκαλύψει στον Πικάσο αυτό που ο Bάλτερ Oτο ονόμασε «θεόπνευστο», στο βιβλίο του με θέμα «Tο Ιερό», το 1920. Πρόκειται για μια εμπειρία μυητική και όχι αισθητική.
Στην εμπειρία αυτή πρέπει επίσης να προστεθούν και όλα όσα διάσπαρτα ανακαλύπτει την ίδια εποχή· την ιβηρική γλυπτική, το αρχαίο κέλτικο, δηλαδή, υπόστρωμα της Ισπανίας, την αγαλματοποιία της ρομανικής εποχής στις εκκλησίες της βόρειας Καταλονίας, τις νωπογραφίες στις αψίδες και τους θόλους των ναών· πάντα δηλαδή η παράδοση. Στην ουσία πρόκειται για πνευματική γένεση, που όλα τα στοιχεία της είναι ταυτοχρόνως παρόντα.

.
H ελληνικότητα του Πικάσο

.
O κυβισμός του Πικάσο δεν διαρκεί παραπάνω από τρία ή τέσσερα χρόνια. Από την αρχή της δεκαετίας του 1910, μόλις η συνταγή του άρχισε να διαδίδεται στα καλλιτεχνικά εργαστήρια, εκείνος βρίσκεται μακριά, τον απασχολούν άλλα πράγματα. Το 1917, την εποχή που στο Παρίσι ονειρεύονται τη «χρυσή τομή» και την «τέταρτη διάσταση», o Πικάσο πάει στη Ρώμη για να ανακαλύψει ή να ξανανακαλύψει αυτό το απρόσμενο και παράδοξο πράγμα· τη Σπουδαία Τεχνοτροπία των Αρχαίων. Ανακαλύπτει τις νωπογραφίες στο Hercolanom και τα επιτηδευμένα τεχνάσματα του πομπηιανού ρυθμού. Ανακαλύπτει επίσης τη βίλα Mποργκέζε και το Βατικανό· εκεί θα πρωτοσυναντήσει τα κολοσσιαία αγάλματα της συλλογής Lodovisi, μιαν Ελλάδα ιδωμένη μέσα από τα μάτια της Ρώμης. Από εκεί θα ξεπηδήσουν όλα τα τεράστια κεφάλια της δεκαετίας του '20. Νεοκλασικισμός; Ίσως. Ταυτόχρονα όμως μια αίσθηση «ανησυχητικής παραδοξότητας», σύμφωνα με τον Bίνκελμαν, η οποία στη δεκαετία του '30 θα γίνει η υποδειγματική μορφή για τα σουρεαλιστικά παραληρήματα.

.
Θα καταβροχθίζει έτσι, από δεκαετία σε δεκαετία, ό,τι περνούσε, για να το ξαναδώσει ακόμη πιο έντονο, πιο κυρίαρχο και αποφασιστικό από ό,τι ήταν προηγουμένως. O Pοζέ Kαγιουά είπε: υπήρξε «ο μέγας εκκαθαριστής». Κατά τη γνώμη μου υπήρξε ο μέγας ανακεφαλαιωτής.

.
O Πικάσο αποτέλεσε λεία κάθε δυνατού τρόπου ανάγνωσης. Οι κριτικοί τον κατασπάραξαν, τον διαμέλισαν όπως οι Μαινάδες τον Διόνυσο. Στη δεκαετία του '20, για παράδειγμα, ο Ευγένιος ντ' Oρς τον χαιρετίζει ως τον μεγαλύτερο εν ζωή Ιταλό ζωγράφο. Καλαμπούρι, πρόκληση, ταυτόχρονα όμως και διεκδίκηση που αφήνει έναν συγκεκριμένο απόηχο. Στο γενικότερο πολιτικό πλαίσιο της εποχής, που την προβλημάτιζε η κουλτούρα ως στοιχείο καθορισμού ταυτότητας, το μέγα ζήτημα ήταν η «καταλανικότητα» και η «ιταλικότητα». Επιπλέον, εκείνη την εποχή, στο μεταίχμιο του 19ου με τον 20ο αιώνα, στα τελευταία τεύχη του «Pel y Ploma», του αβάν-γκαρντ περιοδικού της Βαρκελώνης, αντηχούσε ένα νέο σύνθημα· «Catalonya Griega» (Ελληνική Καταλονία).

.
Ο νεοκλασικισμός του Πικάσο, ή μάλλον η ελληνικότητά του, ή ακόμα και ο αττικισμός του, δεν αρχίζουν τότε που επιστρέφει από την Ιταλία, δηλαδή στη δεκαετία του '20. Είναι κάτι που σαν κόκκινο νήμα διατρέχει όλο το έργο του, από τα πρώτα παιδικά σχέδια του, στα οποία αντέγραφε τα ακαδημαϊκά μοντέλα που τα είχαν συγκεντρώσει από την ελληνική αγαλματοποιία, ως τα πρώτα μεγάλα αποφασιστικά γυμνά, τα ευθυτενή και επιβλητικά των Σαλτιμπάγκων, που εξυμνήθηκαν το 1905 από τον Pίλκε· ως το έργο «O αυλός του Πάνα». Noocentismo στην Καταλωνία. Novecentismo στην Ιταλία· τους νεαρούς ζωγράφους απασχολεί η ενδεχόμενη σύγκλισή τους προς την κατεύθυνση μιας κοινής κουλτούρας που θα αποτελέσει την κουλτούρα της Μεσογείου, λίκνου του δυτικού κόσμου, από τον Mαγιόλ ως τον Πικάσο, από την αρχαία Ελλάδα ως τη σύγχρονη αναγέννησή της.

.
Η προετοιμασία είχε αρχίσει από καιρό. Στα μύχια του Συμβολισμού, στα βάθη της βορειοευρωπαϊκής ομίχλης και του υποκειμενιστικού «πάθους» των Decadents (Παρακμιακών), εξυφαινόταν η αντίδραση. Ηγέτης της από το 1891 ο Zαν Mωρεάς με το κίνημά του «Ecole Romane» («Ρομανική Σχολή»). Τις βαγκνερικές ομίχλες είχε διαδεχθεί η ξεκάθαρη φόρμα και η ακτινοβολία του ήλιου.

.
Δάσκαλος του μοντερνισμού

.
Αντιθέτως, στα μεταπολεμικά χρόνια ο Πικάσο μετατρέπεται σε ήρωα και δέσμιο του προλεταριακού διεθνισμού, σε εγγυητή του Κομμουνιστικού Κόμματος (*). Δεν έτρεφε αυταπάτες για τον ρόλο που τον καλούσαν να παίξει. Συμμετείχε χωρίς ενθουσιασμό στη Συνδιάσκεψη Ειρήνης του Wroclaw (Μπρέσλαου). Εντυπωσιάζεται κανείς, μελετώντας την τεράστια αλληλογραφία του, από την ποιότητα των συνομιλητών του στις δεκαετίες του '10 και του '20· Mαξ Zακόμπ, Απολιναίρ, Pίλκε. Δεν μπορεί, αντίστοιχα, να μην εκπλαγεί με τη μετριότητα των μεταπολεμικών σχολιαστών του, μεταξύ των οποίων την πρωτοκαθεδρία είχαν οι κριτικοί που σχετίζονταν με το Κομμουνιστικό Κόμμα, που υπεραπλούστευσαν το έργο του, παρουσιάζοντάς το σαν να μην ήταν τίποτε άλλο από μια γραφική εικόνα του προοδευτικού μοντερνισμού.

.
Τι απέγινε λοιπόν ο «αληθινός» Πικάσο; Από όλες εκείνες τις απόπειρες που έγιναν την εποχή του μεσοπολέμου, τις τόσο συχνές αλλά και τόσο γελοίες τις περισσότερες φορές, εκείνες που επεδίωκαν να ξαναζωντανέψουν τον κόσμο των θεών και των ηρώων, να επιβάλουν και πάλι τις γεμάτες ζωντάνια μορφές της μυθολογίας, «να αναστήσουν την Καρθαγένη», όπως ήθελε ο Φλωμπέρ, ο Πικάσο είναι ο μόνος που κατάφερε να ξυπνήσει τους πεθαμένους θεούς του Ολύμπου, τον Δία και τον Ήφαιστο, τις μαινάδες και τους φαύνους, και να τους ξαναζωντανέψει μπροστά στα μάτια μας με αληθοφανή τρόπο. Οι αρχαίοι ήρωες που ανασταίνει ο Άρνο Mπρέκερ, οι ρωμαϊκές θεότητες τις οποίες διακηρύσσει πως περιβάλλει με τη λατρεία του το καθεστώς του Μουσολίνι, δεν μας πείθουν διόλου. Δεν είναι τίποτε άλλο από μαριονέτες, ανησυχητικά και αξιολύπητα ανδρείκελα. Οι ήρωες όμως και οι θεοί που το ομοίωμά τους ορθώνει ο Πικάσο στις δεκαετίες του '20 και του '30, προκαλούν τόσο τον θαυμασμό όσο και το δέος μας. Σε τι οφείλεται η πειστική του δύναμη, που έχει απορροφήσει στοιχεία από τον ιβηρικό και τον αφρικανικό κόσμο, από τον κόσμο της Πομπηίας και εκείνον του Ραφαήλ;

.
Ο Πικάσο υπήρξε ο μέγας δάσκαλος του Μοντερνισμού. Πάνω από όλα όμως, στην εποχή που απολαμβάνει «τα πάντα σε κοινή θέα», έχει μείνει ο μόνος που πιστεύει στα παλιά ταμπού, που συνειδητοποιεί τη δύναμη και τον κίνδυνο που συνεπάγεται η μοναδική, η ανεπανάληπτη πράξη τού να κοιτάζεις, να αφήνεις τους άλλους να δουν, να τους κάνεις να δουν.

.
Στον αιώνα αυτό, που η θέαση έχει εκχυδαϊστεί, μόνο αυτός ο Ανδαλουσιάνος υπενθυμίζει το αντίτιμο που πρέπει να καταβάλει κάποιος για να δει, καθώς και το εξίσου έσχατο μαρτύριο του να γεννάς ορατές μορφές. Σε αυτό οφείλεται και η διαρκής κατάπληξη που προκαλούν οι πίνακές του. Το έργο πρέπει να παραμείνει αθέατο, ιερό, συνεπώς κρυφό, όπως η αρχαία ελληνική θεότητα μέσα στον σηκό.

.
O ήλιος της μελαγχολίας

.
«Μην ξεχνάς ότι είμαι Ισπανός και ότι μου αρέσει η θλίψη», είχε εκμυστηρευτεί στη Zακελίν.
Άφθονα τα γνωρίσματα του χαρακτήρα του που δηλώνουν ότι ο Πικάσο δεν ήταν τόσο ο πρόσχαρος πληθωρικός χαρακτήρας, όσο το στερνοπαίδι του Κρόνου. Πώς να ξεχάσει κανείς ότι ο Αρλεκίνος, με τα χαρακτηριστικά του οποίου θα απεικονίσει τόσες φορές τον εαυτό του, προτού γίνει το πρόσχαρο πρόσωπο του καρναβαλιού, ήταν το σκοτεινό πνεύμα που φυλάει άγρυπνο τις πύλες των δύο βασιλείων, των ζωντανών και των νεκρών, της Γης και του aδη;
Μαύρος λοιπόν ήλιος της μελαγχολίας, ο ήλιος του Πικάσο;

.
Μια άλλη εικόνα έρχεται στο μυαλό μου· ο Χριστοφόρος Πικάσο. Να κουβαλάει τα παιδιά του· ο Πάουλο και αργότερα η Mάγια στην αγκαλιά του πατέρα, ο Kλοντ και η Παλόμα στους ώμους του μικροκαμωμένου άντρα. Το γλυπτό «Ο άνδρας με το πρόβατο», του 1943, θα συμβολίσει με τον καλύτερο τρόπο την απροσδόκητη χριστιανική μετενσάρκωση του Μοσχοφόρου.

.
Τι είναι συνεπώς ο Πικάσο; Δράκος ή Σωτήρ, αυτός που υποφέρει ή αυτός που σκοτώνει; Από την εικόνα αυτή του terror gratos, αυτού του γλυκού τρόμου που συναρπάζει τα παιδιά όταν ακούν παραμύθια, τι πρέπει να συγκρατήσει κανείς; Τον προστάτη ή το σαρκοβόρο τέρας, τον Μινώταυρο ή το θύμα του; Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ελλάδα που εξυμνεί στα βάθη του έργου του δεν είναι η Ελλάδα του Απόλλωνα αλλά η σκοτεινή, η γεμάτη σκιές Ελλάδα που ουρλιάζει μέσα στον Λαβύρινθο, η Ελλάδα των ανθρωποφάγων τεράτων, των Γραιών, των Ερινυών και των Γοργόνων.

.
Ο Πικάσο γνώριζε ασφαλώς τους δύο τρομακτικούς Κρόνους του Pούμπενς και του Γκόγια, που βρίσκονται στο Μουσείο του Πράντο. Ο «άνθρωπος ο Τεκνοφόρος» είναι επίσης ο «άνθρωπος ο Τεκνοβόρος». Το δρεπάνι του συμβολίζει τη γονιμότητα της γης, τους επαναλαμβανόμενους κύκλους της συγκομιδής· είναι όμως επίσης και το εργαλείο του θανάτου, του ευνουχισμού και της καταστροφής της επερχόμενης γενιάς. Είναι το όργανο που κραδαίνει «Ο Δρεπανηφόρος», αγαλματίδιο που φιλοτέχνησε το 1943 μέσα στην καρδιά του πολέμου και που είχε τόσο έντονα γοητεύσει τον Mαλρώ.

.
O Πικάσο-Κρόνος, ο Πικάσο κυρίαρχος και καταστροφέας του Χρόνου, ο Πικάσο κυρίαρχος και καταστροφέας των προσώπων που είναι καρποί του Χρόνου, ο Πικάσο κυρίαρχος και καταστροφέας της ζωγραφικής· αυτός ο ελάχιστα οιδιπόδειος προσωπογράφος, που αγνοούσε τις σχετικές ψυχολογικές θεωρίες αλλά ήταν τόσο κρόνιος ζωγράφος, ο Θεοφόρος αλλά ταυτόχρονα και το Τέρας που καταβρόχθισε τους ζωγράφους που είχαν προηγηθεί από αυτόν όπως καταβρόχθισε τους ίδιους τους κληρονόμους του, είναι ταυτόχρονα η ιδιοφυΐα που αφήνει άδειο το πεδίο μετά από αυτόν, έχοντας παρ' όλα αυτά γονιμοποιήσει τα παρθένα χωράφια της ζωγραφικής.

.
(*)Iστορικός Tέχνης, Δ/ντής του Mουσείου Πικάσο στο Παρίσι
Kathimerini.gr / 05.09.04

Βλέπε επίσης:

.
- Όταν ο Πικάσο συνάντησε τον Μανώλη Γλέζο

.
- Ο Πικάσο και η Ελλάδα:
- Πικάσο: μια ζωή γεμάτη πάθος και ζωγραφική
- O ταύρος - αγωνιστής
- «Νέο αίμα» σε παλιούς μύθους
- Πικάσο - Μινώταυρος - Οιδίπους
- Μυθολογώντας ελληνικά
- Οι αρχαιότητες του Λούβρου
- Επιρροές Ελλήνων καλλιτεχνών

~~~~~

Ο τελευταίος έντιμος πολιτικός τα λέει έξω από τα δόντια

2009-05-12T09:59:00.006+03:00

Της Παρασκευής Βονάτσου / ΕΘΝΟΣ 12.05.09
.

Ηχηρή παρέμβαση για τη σημερινή κρίση του πολιτικού συστήματος έκανε χθες ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Κωστής Στεφανόπουλος.

Το μήνυμα του κ. Στεφανόπουλου τρεις ημέρες μετά το αιφνιδιαστικό κλείσιμο της Βουλής, που καταγγέλθηκε από τα κόμματα της αντιπολίτευσης και τον νομικό κόσμο ως θεσμική εκτροπή που οδηγεί στην παραγραφή των σκανδάλων, αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα.
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, μιλώντας χθες το βράδυ σε κεντρικό ξενοδοχείο, στην εκδήλωση «Βusiness Week 2009» που οργάνωσε το Πανεπιστήμιο Πειραιώς, αναφέρθηκε στον κομματισμό ως αιτία διαφθοράς και ατιμωρησίας, στη διασπάθιση του δημόσιου πλούτου και στα προβλήματα της Δημοκρατίας.

.
Ακόμη αναφέρθηκε στα εθνικά θέματα, ενώ πρότεινε και μείωση του αριθμού των βουλευτών.
Ο κ. Στεφανόπουλος ξεκίνησε με το συμπέρασμα ότι «σήμερα η πολιτική κατάσταση της χώρας δεν είναι πολύ ευχάριστη» και έκανε λόγο για Δημοκρατία που «κακοποιείται» και δέχεται προσβολές.

.
«Προσβολές»

.
Συγκεκριμένα ανέφερε: «Η Δημοκρατία είναι ένα πολύ ευαίσθητο πολίτευμα που υπόκειται σε μύριες όσες προσβολές από τους ίδιους τους μετέχοντες στο πολίτευμα αυτό, που το υπηρετούν τάχα», ενώ σε άλλο σημείο είπε: «Η δική μας Δημοκρατία έχει υψηλό επίπεδο, αλλά αυτό τον καιρό κακοποιείται από την πολιτική κατάσταση».

.
Απέδωσε την κρίση στην έλλειψη ηθικών αξιών λέγοντας: «Η σημερινή κρίση οφείλεται κατά τη γνώμη μου στην έλλειψη ηθικών αρχών. Πιστεύω ότι το ηθικό αυτό πολίτευμα (σ.σ.: η Δημοκρατία) χρειάζεται προσοχή, και αυτή συνίσταται στην επίδειξη εκ μέρους όλων των μετεχόντων στο πολίτευμα ηθικών αρχών (...) μπορώ να τις μνημονεύσω κάλλιστα, είναι η εργατικότητα, η εντιμότητα, η αξιοπρέπεια, ο σεβασμός στη γνώμη του άλλου, η συνείδηση καθήκοντος και ευθύνης. Αυτά έχουν εκλείψει από τον τόπο μας και δεν υπάρχουν πια»…

.
…Ο κ. Στεφανόπουλος εστίασε στον κομματισμό ως αίτιο της σημερινής κατάστασης: «Τα αποτελέσματα αυτής της παρακμής τα οποία τα ζούμε κάθε μέρα είναι αυτά τα οποία έχουν οδηγήσει τον τόπο μας στην κατάσταση τη σημερινή και θα έλεγα ότι είναι πρώτον, ο κομματισμός, και τις συνέπειες του κομματισμού θα τις περιέγραφα ως αναξιοκρατία και ως διαφθορά», ενώ για τα κόμματα είπε «σήμερα τα κόμματα δεν σκέφτονται τόσο το καλό του τόπου όσο το καλό του κόμματος το οποίο διοικούν και ανήκουν, τα κόμματα όμως δεν είναι φτιαγμένα ως αυτοσκοπός».

.
Μίλησε ακόμη και για ατιμωρησία των πολιτικών: «Ο κομματισμός εκδηλώνεται με χίλιους δυο τρόπους, και ένας από αυτούς είναι η έλλειψη τιμωρίας. Ποιος θα τιμωρήσει κάποιο κομματικό στέλεχος; Αποκλείεται να το κάνει, γι' αυτό πάρα πολλοί μένουν ατιμώρητοι, ακόμα και οι πολιτικοί μας μένουν ατιμώρητοι κάτω από το γνωστό άρθρο του Συντάγματος το οποίο δεν επιτρέπει ή επιτρέπει ορισμένες βαρύτατες προϋποθέσεις για τη δίωξη του πολιτικού».

.
Τη γέννηση των σκανδάλων ο κ. Στεφανόπουλος την εντόπισε επίσης στον κομματισμό και την αναξιοκρατία: «Ο κομματισμός συνεπάγεται την επιλογή προσώπων μη καταλλήλων για τις θέσεις για τις οποίες προορίζονται, δηλαδή αναξιοκρατική επιλογή, που έχει ως αποτέλεσμα ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν ηθικές βάσεις και καταλήγουν σε σκάνδαλα, σε διαφθορά, που είναι το βασικό μειονέκτημα του σημερινού μας πολιτικού βίου».

.
Μάλιστα εμφανίστηκε και απαισιόδοξος, διαπιστώνοντας ότι η διαφθορά δεν θα αρθεί σύντομα.

.
Περιστολή δαπανών

.
Ο κ. Στεφανόπουλος μίλησε ακόμα και για τη σπατάλη του δημόσιου χρήματος: «Ρέει και διαρρέει από χίλιες οπές», είπε χαρακτηριστικά και ζήτησε περιστολή δαπανών. «Να κάνουμε οικονομία πριν αποταθούμε στη φορολογία», τόνισε.

.
Χαρακτήρισε δε σπατάλη και τους διορισμούς στο Δημόσιο και υπήρξε δηκτικός με την πρόσληψη αγροφυλάκων, υπογραμμίζοντας «θυμάμαι ως τελευταίο παράδειγμα και με συγχωρείτε γιατί συνδέεται με κάποιο κόμμα, αλλά θα το σημειώσω, διορίσαμε καινούργιους αγροφύλακες την ώρα που έχουμε κενά στα νοσοκομεία, σαν να ήταν οι αγροφύλακες αναγκαίοι στον τόπο».

.
Ως λύση για τα προβλήματα ο κ. Στεφανόπουλος πρότεινε κυβερνήσεις που να αδιαφορούν για το πολιτικό κόστος: «Κατά τη γνώμη μου πρέπει να υπάρχει μια κυβέρνηση που να αδιαφορεί για το πολιτικό κόστος, να ενδιαφέρεται για το πρόγραμμά της, για τους στόχους της και να αδιαφορεί εντελώς για το πολιτικό κόστος, ό,τι και να λένε οι δημοσκοπήσεις και οι σύμβουλοι».

.
Ζήτησε ακόμη να μην επιδιώκουν τα κόμματα την εξουσία προς χάριν της εξουσίας, αλλά ως μέσο άσκησης της πολιτικής.

.
ΠΡΟΤΑΣΗ

Μείωση των βουλευτών

.
Μείωση του αριθμού των βουλευτών πρότεινε ο κ. Στεφανόπουλος. Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας είπε ότι το Σύνταγμα προβλέπει από 200 - 300 βουλευτές και ο αριθμός τους θα μπορούσε να μειωθεί στο πλαίσιο της περιστολής δαπανών: «Είναι ανάγκη να μειωθούν διότι οι περισσότεροι εξ αυτών δεν μας χρειάζονται και το λέγω εγώ που υπήρξα βουλευτής και έχω μεγάλο σεβασμό προς τους συναδέλφους μου τους παλιούς», τόνισε.

.
ΠΑΙΔΕΙΑ: ΕΡΜΗΝΕΥΕΤΑΙ ΛΑΘΟΣ ΤΟ ΑΣΥΛΟ

.
Στο πανεπιστημιακό άσυλο αναφέρθηκε ο κ. Στεφανόπουλος κατά τη χθεσινή του παρέμβαση στην εκδήλωση «Βusiness Week 2009» που οργάνωσε το Πανεπιστήμιο Πειραιώς, τασσόμενος υπέρ της διατήρησής του, αλλά σημειώνοντας ότι υπάρχει κακώς εννοούμενη ερμηνεία του: «Βρισκόμαστε στο περίφημο άσυλο που αντιμετωπίζουμε ως μια κατάσταση ανάγκης, ενώ το άσυλο -το οποίο πρέπει να διατηρηθεί βεβαίως- έχει εντελώς αντίθετη έννοια από αυτή που ισχύει σήμερα στα πανεπιστήμια.

.
Σήμερα το άσυλο είναι εναντίον του ασύλου, εναντίον της σκέψεως της ελευθέρας, εναντίον των ελευθέρων ιδεών, αν πάει κανείς να ομιλήσει εναντίον των απόψεων κάποιας μικρής μειοψηφίας δεν θα του επιτραπεί».

.
Ο πρώην πρόεδρος της Δημοκρατίας συνέστησε επίσης να αδιαφορήσουμε για το αν πρόκειται να ιδρυθούν ή δεν πρόκειται ιδιωτικά πανεπιστήμια και μάλιστα είπε δηκτικά ότι για τους πλούσιους προορίζονται.

.
ΕΘΝΙΚΑ: ΠΡΟΣΦΥΓΗ ΣΤΗ ΧΑΓΗ ΓΙΑ ΤΟΥΡΚΙΑ

.
Προσφυγή στη Χάγη πρότεινε ο κ. Στεφανόπουλος ως λύση για τις σχέσεις με την Τουρκία, λέγοντας μάλιστα ότι αντιμετωπίζουμε συνεχείς προκλήσεις, ενώ εμείς είμαστε «σημαιοφόροι της ένταξής της στην ΕΕ».

.
«Να απευθυνθούμε στο δικαστήριο της Χάγης, η Τουρκία θα το αρνηθεί γιατί δεν τη συμφέρει κι εμείς θα αποκτήσουμε ένα μεγάλο ηθικό και νομικό πλεονέκτημα έναντι όλου του κόσμου, λέγοντας ότι οι διαφορές μας θα μπορούσαν κάλλιστα να λυθούν αν θα ήθελαν οι Τούρκοι να τις αποδεχτούν και όμως δεν τολμούμε να το κάνουμε», είπε ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

~~~~~

Η «σκιώδης παγκόσμια κυβέρνηση» στην Αθήνα

2009-05-09T20:53:00.006+03:00

Λέσχη Μπίλντερμπεργκ: Το ραντεβού των ισχυρών στην Αθήνα με F-16, βατραχανθρώπους και... Coca-Cola.

.
ΟΡΙΣΜΕΝΟΙ την έχουν χαρακτηρίσει «σκιώδη παγκόσμια κυβέρνηση», άλλοι «προθάλαμο ηγετών». Πόση δόση αλήθειας έχουν όμως οι χαρακτηρισμοί αυτοί; Και πού σταματάει η αχλύς του μύθου ο οποίος περιβάλλει εδώ και δεκαετίες τη Λέσχη Μπίλντερμπεργκ; Εφέτος η σύνοδος της ομάδας των ισχυρών προγραμματίστηκε να γίνει στην Αθήνα και συγκεκριμένα στο υπερπολυτελές συγκρότημα του Αστέρα Βουλιαγμένης, με εξασφαλισμένους από τώρα τους χορηγούς. Αρχικώς η συνάντηση είχε προγραμματιστεί να γίνει στις 15-16 Μαΐου. Ωστόσο τίποτε δεν έχει προς το παρόν κλείσει. Η ημερομηνία αυτή μπορεί να αλλάξει εξαιτίας «απρόβλεπτων καταστάσεων». Ποιες θα μπορούσαν να είναι αυτές; Όσο και αν ακούγεται... περίεργο, αν η κυβέρνηση υποχρεωθεί λόγω σκανδάλων να προκηρύξει διπλές κάλπες (βουλευτικές εκλογές μαζί με ευρωεκλογές) οι πιθανότητες να λάβει χώρα η σύνοδος της Λέσχης Μπίλντερμπεργκ περιορίζονται(!)…

.
…Το ραντεβού των ισχυρών στην Αθήνα αντιμετωπίζεται περίπου ωσάν σύνοδος κορυφής ηγετών, αφού οι διοργανωτές του ζήτησαν για λόγους ασφαλείας τη συνδρομή της Πολεμικής Αεροπορίας καθώς και του Λιμενικού Σώματος. Στις δύο ημέρες που θα συνεδριάζουν οι εκλεκτοί της Λέσχης Μπίλντερμπεργκ η περιοχή στον Λαιμό Βουλιαγμένης θα μετατραπεί σε «no flight zone», αφού φέρεται να έχει ζητηθεί η χρήση δύο ελληνικών F16 που θα επιτηρούν τον εναέριο χώρο. Σύμφωνα με πληροφορίες, σκάφη του Λιμενικού Σώματος και βατραχάνθρωποι θα βρίσκονται σε επιφυλακή στην απέναντι βραχονησίδα Φλέβες, ελέγχοντας τη θαλάσσια περίμετρο. Και μόνο μία ανάγνωση του καταλόγου των προσκεκλημένων για τη σύνοδο της Αθήνας δικαιολογεί τα δρακόντεια μέτρα ασφαλείας.

Δεν πρέπει να λησμονείται άλλωστε ότι στην προηγούμενη διοργάνωση της Λέσχης Μπίλντερμπεργκ στην Αθήνα, το 1993, ο «μάγος» της αμερικανικής διπλωματίας Χένρι Κίσινγκερ είχε αρνηθεί να έλθει επειδή δεν τα έκρινε επαρκή. Σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες, ο κ. Κίσινγκερ ίσως να μην έλθει και πάλι, ακριβώς για τον ίδιο λόγο. Άλλωστε τους λόγους ασφαλείας επικαλέστηκε όταν πριν από έναν χρόνο είχε συναντήσει τον κ. Γ. Αλογοσκούφη στη Νέα Υόρκη και τον ρώτησε αν θα τον συναντούσε και πάλι την άνοιξη του 2009 στην Αθήνα.

Οι διοργανωτές έχουν προσκαλέσει τόσο τον πρωθυπουργό κ. Κ. Καραμανλή όσο και τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης κ. Παπανδρέου να κηρύξουν την έναρξη των εργασιών. Από τη ΝΔ έχουν προσκληθεί η υπουργός Εξωτερικών κυρία Ντόρα Μπακογιάννη και ο πρώην «τσάρος της οικονομίας» κ. Αλοφοσκούφης. Από το ΠαΣοΚ έχουν επίσης προσκληθεί οι κκ. Θ. Πάγκαλος, Γ. Αρσένης και η κυρία Αννα Διαμαντοπούλου. Στο πολυεθνικό ακροατήριο περιλαμβάνονται βαριά ονόματα της διεθνούς πολιτικής, διπλωματίας και οικονομίας. Πέραν του κ. Κίσινγκερ, έχουν προσκληθεί επίσης ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του Λευκού Οίκου Τζιμ Τζόουνς, ο αμερικανός υπουργός Οικονομικών Τίμοθι Γκάιτνερ και ο ειδικός απεσταλμένος του προέδρου Ομπάμα για το Αφγανιστάν και το Πακιστάν Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ. Η παρουσία τους δεν έχει πάντως ακόμη επιβεβαιωθεί. Το «παρών» έχουν προσκληθεί να δώσουν η βασίλισσα της Ολλανδίας Βεατρίκη και της Ισπανίας Σοφία.

Στους διαδρόμους του Αστέρα θα βρουν την ευκαιρία να ανταλλάξουν απόψεις και ιδέες πολλοί από τους επικεφαλής της διεθνούς διπλωματίας. Ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Αλί Μπαμπατζάν συμμετέχει ανελλιπώς στις συνεδριάσεις της Λέσχης Μπίλντερμπεργκ από το 2003 και σε αυτόν οφείλεται η πετυχημένη από οικονομικής κυρίως απόψεως σύναξη που έλαβε χώρα στην Κωνσταντινούπολη πριν από δύο χρόνια. Στην ιστορία έμεινε άλλωστε το «πάρτι του Βοσπόρου», όπως ονομάστηκε η γεμάτη χλιδή δεξίωση την οποία παρέθεσε ο κ. Μπαμπατζάν στους συνδαιτυμόνες του. Λόγω οικονομικής κρίσης εφέτος δεν θα λάβει χώρα πάρτι, αλλά ένα λιτό γεύμα την Κυριακή 16 Μαΐου.

Η κυρία Μπακογιάννη θα έχει την ευκαιρία να υποδεχθεί στον Αστέρα πολλούς από τους συναδέλφους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), όπως ο Σουηδός Καρλ Μπιλντ και ο Ισπανός Μιγκέλ Ανχελ Μορατίνος. Στην Αθήνα έχει προσκληθεί και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο, που θα έχει την ευκαιρία να κάνει... λόμπινγκ για να διατηρήσει το αξίωμά του. Πέραν από τους πολιτικούς, υψηλή θα είναι και η εκπροσώπηση του επιχειρηματικού κόσμου. Αντιπρόσωποι οικονομικών και τραπεζικών κολοσσών, όπως η αμερικανική Μorgan Stanley, θα αναλωθούν, σύμφωνα με πληροφορίες, σε εκτενείς συζητήσεις για την οικονομική κρίση που ταλανίζει ολόκληρο τον πλανήτη. Ο θεωρούμενος επικεφαλής της Λέσχης Μπίλντερμπεργκ στην Ελλάδα και μέλος της Διαχειριστικής της Επιτροπής, ο κύπριος επιχειρηματίας και πρόεδρος της Coca-Cola 3Ε Γ. Δαυίδ, θα είναι από τους πρωταγωνιστές.

Ανάμεσα στα ονόματα που ακούγονται ότι έχουν προσκληθεί είναι του προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου του ΟΤΕ κ. Π. Βουρλούμη και του προέδρου της Εθνικής Τράπεζας κ. Τ. Αράπογλου. Σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες, προς το παρόν δεν έχει κλείσει η ατζέντα της συνόδου. Θεωρείται ωστόσο βέβαιον ότι μεγάλο μέρος των συζητήσεων και των κλειστών συναντήσεων θα αφιερωθεί σε ανεπίσημες προτάσεις για έξοδο από την κρίση, στο Ιράν και βεβαίως στην ως τώρα πολιτική που ακολουθεί ο αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, χωρίς όμως να διαρρεύσει το παραμικρό στον Τύπο. Αυτός είναι άλλωστε ένας από τους νόμους της Λέσχης Μπίλντερμπεργκ.

Πέρυσι πάντως η οικονομική κρίση ήταν ένα από τα βασικά θέματα και πολλοί φέρονται να την είχαν προβλέψει. Έγινε επίσης παρουσίαση από στελέχη της ΝΑSΑ, καθώς και γερμανούς και γάλλους πανεπιστημιακούς για τα σκοτεινά σημεία του ανθρώπινου εγκεφάλου και πώς αυτά επηρεάζουν την πολιτική, την ηθική και τη δράση. Συζητήθηκε επίσης η ηλεκτρονική διακυβέρνηση και ο ψηφιακός πόλεμος. Στα μέλη της Λέσχης, αλλά και στους προσκεκλημένους επικρατεί ο νόμος της σιωπής. Τίποτε δεν ανακοινώνεται, τίποτε δεν λέγεται. Αυτός είναι και ο λόγος που όσοι συμμετάσχουν θα είναι υποχρεωμένοι να παραμείνουν επί δύο ημέρες αποκλεισμένοι στον Αστέρα.

ΠΗΓΗ: TO BHMA Κυριακή 3 Μαΐου 2009

..
Σχετικά άρθρα:

- “Greek American News Agency”

- Η Ε.Ε. και το Ευρώ, "παιδιά" της Bilderberg!

~~~~~

Ο Καραμανλής έκλεισε το …Θέατρο Σκιών!

2009-05-09T11:16:00.004+03:00

«Αποφασίζομεν και διατάζομεν»…

Μαθαίνουμε, ότι συνεχίζει να νοσηλεύεται στο ΚΑΤ, ο σημαντικός δημιουργός του Θεάτρου Σκιών, Ευγένιος Σπαθάρης, τραυματισμένος στο κεφάλι μετά από ατύχημα που είχε. Ο 85χρονος δάσκαλος καραγκιοζοπαίκτης έχει υποστεί αιμάτωμα στο κεφάλι και η κατάστασή του χαρακτηρίζεται από τους γιατρούς εξαιρετικά κρίσιμη. Ευχόμαστε ολόκαρδα να αναρρώσει γρήγορα ο ευγενικός αυτός άνθρωπος, και να επιστρέψει υγιής στο σπίτι του.

.
Αυτός όμως που δεν βλέπω να αναρρώνει γρήγορα, είναι ο ελληνικός λαός, μετά τη νέα «κατραπακιά» που έφαγε στο «κεφάλι» εχθές το βράδυ, από τους «πατέρες» και της «μητέρες» του έθνους (βλέπε εδώ).

.
Τη λήξη των εργασιών της Β΄ Τακτικής Συνόδου της ΙΒ΄ Περιόδου της Βουλής (το νέο “Θέατρο Σκιών”), από τις 9 Μαϊου ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά ο Δημήτρης Σιούφας.

.
Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Μα είναι απλό: Με τη λήξη εργασιών παραγράφονται όλες οι πιθανές ποινικές υποθέσεις υπουργών της περιόδου 2004 – 2007.

.
Οι εξελίξεις, μετά τα νέα αυτά καραγκιοζιλίκια, φέρνουν και κοινοβουλευτικά παρατράγουδα. Οι εργασίες της Β΄Τακτικής Συνόδου έκλεισαν με 299 βουλευτές, αφού παραιτήθηκε ο Χρ. Βερελής και δεν πρόλαβε να δώσει όρκο ο Ανδρ. Μακρυπίδης!

.
Στην ηλεκτρονική έκδοση της Ελευθεροτυπίας διαβάζουμε:

.
«Σύμφωνα με στελέχη της αντιπολίτευσης, με την κίνηση αυτή, η κυβέρνηση παραγράφει οριστικά όλες τις εκκρεμείς υποθέσεις, μέχρι τον Σεπετέμβριο του 2007, που αφορούν εμπλοκή πολιτικών προσώπων σε σκάνδαλα. Χαρακτηρίζουν πρωτοφανή τη σπουδή της κυβέρνησης να κλείσει νύχτα τη Βουλή, αιφνιδιαστικά και δεν αποκλείουν και κανένα άλλο σενάριο.

.
Στελέχη του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ επισημαίνουν ότι εκτός του "κουκουλώματος" των υποθέσεων που εκκρεμούν, η κίνηση Καραμανλή κρύβει ενδεχομένως και μία "απεγνωσμένη προσπάθεια να προλάβει και να αφήσει "εκτός Βουλής" και νέους φακέλους σκανδάλων. Κύκλοι της Ιπποκράτους υπαινίσσονται ότι το ΠΑΣΟΚ είχε ήδη προαναγγείλει τη βούλησή του να έρθουν στη Βουλή οι υποθέσεις των ομολόγων και της "Γερμανός".

.
Παράλληλα, για τις 12 Μαΐου είναι προγραμματισμένες οι απολογίες των κατηγορουμένων της Siemens, ενώ και στην υπόθεση Βατοπεδίου η πρώην διευθύντρια Πολιτικής Γης του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, Σταματούλα Μαντέλη, στην κατάθεσή της στον ανακριτή υποστήριξε ότι εκτελούσε εντολές υπουργών. Σύμφωνα με πληροφορίες, από το κυβερνητικό στρατόπεδο, μια τέτοια σκέψη, για λήξη των εργασιών της ολομέλειας, είχε εκφράσει ο Κώστας Καραμανλής προ ολίγων εβδομάδων, σε στενό συνεργάτη του.

.
Η εκτίμηση που υπάρχει στο Μέγαρο Μαξίμου και τη Ρηγίλλης είναι ότι είχε πάρει χαρακτήρα επείγοντος πλέον η "κατάπαυση" της σκανδαλολογίας, ενόψει και των ευρεκλογών. Σημειώνεται, πάντως, ότι ο πρόεδρος της Βουλής είχε ανακοινώσει, την Πέμπτη το πρόγραμμα της ολομέλειας για την επόμενη εβδομάδα […]

.
Σε κάθε περίπτωση, εκτιμούν, τόσο στην κυβέρνηση, όσο και στην αντιπολίτευση, ότι πρόκειται για κίνηση καλά μελετημένη, αποφασισμένη από καιρό και όχι για απόφαση της στιγμής. Επίσης, συνδέουν την κίνηση με τη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής της Νέας Δημοκρατίας, την οποία έχει ορίσει ο Κώστας Καραμανλής για αύριο, στις 11 το πρωί του Σαββάτου. Την ίδια ημέρα, επίσης συνεδριάζει το Εθνικό Συμβούλιο του ΠΑΣΟΚ, ενώ στις 5 το απόγευμα, συνεδριάζει εκτάκτως και η γραμματεία και η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ.

.
Όσο για το σενάριο διπλών εκλογών τον Ιούνιο, η τελευταία προθεσμία για την προκηρυξή τους είναι η προσεχής Τετάρτη. Αν δεν υπάρξουν και άλλα... απρόοπτα, η Βουλή θα επανέλθει στις εργασίες της μετά τις ευρωεκλογές με τα θερινά τμήματα, αν και θα μπορούσε μέχρι τέλος Ιουνίου να συνεχίσει τις εργασίες της η τακτική σύνοδος.»

.
Ε, ρε, γλέντια!!!

~~~~~

Ο μύθος του «εξ ανατολών κινδύνου»

2009-05-07T22:56:00.008+03:00

Να ΄χαμε, λέει, θαρραλέους κυβερνήτες!

Η Ελλάδα και η Τουρκία κατατάσσονται μεταξύ των δέκα χωρών του κόσμου, που δαπανούν τα μεγαλύτερα ποσά του προϋπολογισμού τους για στρατιωτικούς εξοπλισμούς. Πρώτες φυσικά έρχονται οι ΗΠΑ και ακολουθεί το Ισραήλ, αλλά κάπου στην τέταρτη η πέμπτη θέση βρίσκεται η Ελλάδα. Οι τεράστιες αυτές δαπάνες έχουν άμεσο αντίκτυπο στην οικονομική αλλά και τη γενικότερη ανάπτυξη της χώρας, που μπορεί να βρίσκεται στις πρώτες θέσεις μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε ό,τι αφορά τους εξοπλισμούς, αλλά κατατάσσεται στις τελευταίες σε ό,τι αφορά τις δαπάνες για την υγεία, την παιδεία, τον πολιτισμό και την προστασία του περιβάλλοντος.

.
Τώρα θα μου πείτε πως οι δαπάνες για τον στρατιωτικό εξοπλισμό της χώρας είναι επιβεβλημένες, λόγω του κινδύνου από τον ανατολικό μας γείτονα, που καραδοκεί να μας φάει τη Δυτική Θράκη και το Ανατολικό Αιγαίο. Μόνο που πρόκειται για ψεύδος, που συντηρεί μια από τις μεγαλύτερες και πιο αναίσχυντες επιχειρήσεις εξαπάτησης του λαού και κερδοσκοπίας κάποιων αετονύχηδων. Τα ίδια βεβαίως λένε, κατ΄ αντίστροφη έννοια, και στον τουρκικό λαό, πως τάχα οι Έλληνες έχουν στο νου τους να ξαναπάρουν την Πόλη και να διαμελίσουν την Τουρκία.

.
Έτσι συντηρείται αμοιβαία καχυποψία και φόβος [χωρίς να παραβλέπουμε βέβαια και τον αστάθμητο παράγοντα –βλέπε εδώ] και οι Αμερικανοί μπορούνε να μοσχοπουλάνε σε Έλληνες και Τούρκους τα όπλα τους (το μόνο εμπόρευμα που μπορούν ακόμα να πουλάνε, σε μιαν εποχή που οι ΗΠΑ έχουν γεμίσει με γιαπωνέζικα αυτοκίνητα, κινέζικους υπολογιστές και ινδικής προέλευσης λογισμικό), προς μεγάλη χαρά των αναπόφευκτων μεσαζόντων, που τσεπώνουν μυθώδη ποσά από τις μίζες.

.
Το χειρότερο είναι πως τα όπλα αυτά λόγω της τεχνολογικής εξέλιξης, σε λίγα (εφτά με δέκα το πολύ) χρόνια, θεωρούνται ξεπερασμένα, γίνονται άχρηστα και πρέπει να αντικατασταθούν με καινούργια. Θα θυμάστε ίσως την περίφημη «αγορά του αιώνος» -όπως ονομάστηκε τότε επί ΠΑΣΟΚ η προμήθεια μαχητικών αεροπλάνων αντί κάποιου ιλιγγιώδους ποσού δολαρίων. Ε λοιπόν, τα αεροπλάνα αυτά μετά από δέκα περίπου χρόνια είχαν θεωρηθεί ξεπερασμένα και ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΘΗΚΑΝ...ενώ εμείς ακόμα ξεπληρώνουμε το δάνειο που πήρε η τότε κυβέρνηση για να τα αγοράσει…

.
…Στην άλλη όχθη του Αιγαίου οι Τούρκοι στρατηγοί ξεκοκαλίζουν τεράστια ποσά με τις μίζες που παίρνουν, παραγγέλλοντας συνεχώς νέα όπλα και επειδή στην γειτονική μας χώρα ο Στρατός έχει -μετά τη δικτατορία του Εβρέν- καθιερωθεί, ως θεσμικός παράγων και ρυθμιστής του πολιτεύματος και οι Τούρκοι πολιτικοί υποτάσσονται στα κελεύσματά τους. Κάτι ανάλογο σκόπευε να κάνει και στην Ελλάδα ο Παπαδόπουλος, με το εγχείρημα του Μαρκεζίνη, μόνο που εδώ του χάλασαν τα σχέδια τα παιδιά του Πολυτεχνείου και έτσι στην Ελλάδα ο Στρατός έμεινε στο ρόλο που πρέπει να παίζει και μόνο -οτι τυχόν ανάμιξή του δηλαδή στην πολιτική είναι παράνομη και επισύρει βαριές ποινές...

.
Στην πραγματικότητα ο εξ ανατολών κίνδυνος είναι μύθος. Η Τουρκία είναι ασταθές πολυεθνικό κράτος, που αν μπλέξει σε πολεμικές περιπέτειες θα αποσυντεθεί και αυτό το ξέρουν καλύτερα από όλους οι ίδιοι οι κυβερνώντες αυτή τη χώρα.

.
Ώρες ώρες σκέφτομαι τι καλά θα ήταν να βρίσκονταν (και στις δυο χώρες εννοείται) πατριώτες και θαρραλέοι ταυτόχρονα πολιτικοί ηγέτες, που να μη λογαριάσουν τους Μεγάλους Προστάτες και τα οικονομικά συμφέροντα και να τα βρούνε μεταξύ τους, περιορίζοντας δραστικά στρατούς και εξοπλισμούς και μεταφέροντας τα τεράστια αυτά κονδύλια που θα εξοικονομήσουν, σε έργα, που θα αναπτύξουν τις δύο χώρες και σε παροχές, που θα ανακουφίσουν τους λαούς τους.

.
Κάτι ανάλογο τόλμησε να κάνει το 1911-12 ο Ελευθέριος Βενιζέλος, όταν πίσω από την πλάτη των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής έκλεισε συμμαχία με τη Σερβία το Μαυροβούνιο και τη Βουλγαρία και διώξανε την Τουρκία από την Ευρώπη [τον τότε ιμπεριαλιστικό επιδρομέα].

.
Υπάρχουν όμως σήμερα τέτοιοι πολιτικοί ηγέτες; Φοβάμαι πως, τουλάχιστον στα δύο λεγόμενα «κόμματα εξουσίας», δεν υπάρχουν.

.
Στους «Σκλάβους Πολιορκημένους» του Κώστα Βάρναλη και συγκεκριμένα στο ποίημα «Ο τρελός» , ο μεγάλος αυτός ποιητής μας, γράφει:

.
Να ΄χαμ΄ ένα βασιλιά

για να μας θαμπώνει

με λειρί στο κούτελο

και φωνή τρομπόνι
Να ΄χαμ΄ ένα βασιλιά

δράκο με χοντρό λαιμο,

σέρτικο κι αράθυμο

για να κάνει πόλεμο

.
Σήμερα δεν έχουμε πια βασιλιάδες, για να μας θαμπώνουν (ή να μας δουλεύουν), έχουμε όμως πολιτικούς που προσπαθούν να κάνουν τα ίδια.

Όλοι τους πρώτο τους μέλημα είναι να τα έχουν καλά με τους Προστάτες μας. Εδώ μια καραμπινάτη περίπτωση κατασκοπίας σε βάρος της κυβέρνησης, υποβαθμίστηκε σε απόπειρα τηλεφωνικών υποκλοπών και τελικά μπήκε στο αρχείο.

.
Κι ας λέει ένας άλλος ποιητής, ο Ανδρέας Κάλβος, ο ασυμβίβαστος:

.
Της θαλάσσης καλύτερα

φουσκωμένα τα κύματα

να πνίξουν την πατρίδα μου

ωσάν απελπισμένην

έρημον βάρκαν.
Καλύτερα, καλύτερα

διασκορπισμένοι οι Έλληνες

να τρέχωσι τον κόσμον

με εξαπλωμένην χείρα

ψωμοζητούντες...

.
...Παρά προστάτας να’χωμεν!

.
Επιμύθιο: Διαβάζετε, αγαπητοί αναγνώστες, Ποίηση. Κάνει καλό, γιατί οι ποιητές είναι ένα είδος προφήτες και όπως λέει ένας άλλος μεγάλος ομότεχνός τους ο Βλαδίμηρος Μαγιακόφσκι:

Η δημιουργία του κόσμου δε σταμάτησε,

τη συνεχίζουν οι ποιητές.

.
Πηγή: www.tofistiki.gr

~~~~~

Η σχέση του Έλληνα με το διάβασμα

2009-05-05T11:47:00.004+03:00

Του φιλόλογου Μηνά Ζαμπιόζη(*)
.

Στις προτεραιότητές του Έλληνα αλλά και στις ιεραρχικές αξιολογήσεις του, το βιβλίο καταλαμβάνει μια από τις τελευταίες θέσεις.

Είναι γεγονός πως ο Έλληνας αποφεύγει το διάβασμα του βιβλίου. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, στην Ελλάδα το αναγνωστικό κοινό είναι αρκετά περιορισμένο και μάλιστα ο αριθμός των Ελλήνων που διαβάζει βιβλία μειώνεται όλο και περισσότερο. Σε σύγκριση δε με τις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες η Ελλάδα στο συγκεκριμένο τομέα κατέχει μια από τις τελευταίες θέσεις.

.
Η κατάσταση στις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι εντελώς διαφορετική. Στην Αγγλία ένας στους τέσσερις (1:4) ενδιαφέρεται να ενημερωθεί, να πληροφορηθεί τις ειδήσεις και αγοράζει εφημερίδα, στην Ιρλανδία ένας στους πέντε (1:5), ενώ στη Γερμανία ένας στους τρεις.(1:3). Στην Ελλάδα μόνο ένας στους έντεκα (1:11) παρουσιάζει ενδιαφέρον για ενημέρωση και πληροφόρηση. Αν αναλογιστούμε και το γεγονός ότι το διάβασμα μιας εφημερίδας απαιτεί από τον αναγνώστη λιγότερο χρόνο αλλά και λιγότερη προσπάθεια, θα διαπιστώσουμε πως τα πράγματα στη χώρα μας όσον αφορά στο διάβασμα του βιβλίου είναι ανησυχητικά.

.
Βέβαια πριν προβούμε στη διερεύνηση των σπουδαιότερων αιτιών, πρέπει να συμφωνήσουμε πως το βιβλίο δεν ελκύει τον Έλληνα. Στις προτεραιότητές του αλλά και στις ιεραρχικές αξιολογήσεις του καταλαμβάνει μια από τις τελευταίες θέσεις. Οι περισσότεροι πιστεύουν πως δεν τους προσφέρει τίποτα το ουσιαστικό, δεν τους ωφελεί άμεσα και γι ΄ αυτό προτιμούν τον ελεύθερο χρόνο τους να καταπιαστούν με ασχολίες που, όπως θεωρούν, τους ξεκουράζουν και τους ψυχαγωγούν καλύτερα από το βιβλίο. Άλλοι αντιμετωπίζουν το βιβλίο ως ένα άψυχο αντικείμενο που μπορεί όμως να διακοσμήσει τα άδεια ράφια και τις βιβλιοθήκες των σπιτιών τους και να «αποδείξει» έτσι στους επισκέπτες τις πνευματικές τους ανησυχίες και τις φιλοσοφικές τους αναζητήσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα που επιβεβαιώνει την ισχύ της παραπάνω άποψης αποτελούσε ο Μουσολίνι. Αυτός, προσπαθώντας να πλάσει ολόκληρο μύθο για τις πάμπολλες γνώσεις του και τα εξαίρετα χαρίσματά του, όταν ανέμενε επισκέπτες στο σπίτι του, τοποθετούσε σε εμφανείς θέσεις ανοιχτά, φιλοσοφικά βιβλία!! Υπάρχουν τέλος και αρκετοί -και αυτό είναι ανησυχητικό- που, επειδή σε κάποια φάση της ζωής τους αναγκάστηκαν και πιέστηκαν να διαβάσουν βιβλία για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων (αποφοίτηση από το λύκειο, εισαγωγή σε ανώτερες και ανώτατες σχολές), θεωρούν πως τώρα έχουν εισέλθει σε μια πιο ρεαλιστική φάση της ζωής τους και δεν έχουν πλέον χρόνο για θεωρητικές, λογοτεχνικές και γενικότερα πνευματικές ανησυχίες…

.
… Όμως ποια είναι τα αίτια αυτού του φαινομένου; Από ποιους πρέπει να αναζητηθούν ευθύνες και πόσο ευθύνεται ο καθένας από εμάς για αυτήν την κατάσταση; Η μείωση δηλαδή του αναγνωστικού κοινού οφείλεται μόνο σε εξωγενείς ή και σε ενδογενείς παράγοντες;

.
Η σχέση, λοιπόν, αυτή του Έλληνα με το βιβλίο οφείλεται κατά ένα μεγάλο ποσοστό στο σύστημα παιδείας σε όλες τις βαθμίδες και ειδικότερα στον τρόπο που λειτουργεί το ελληνικό σχολείο. Ο χαρακτήρας της παρεχόμενης μόρφωσης είναι σαφώς επιφανειακός και ανεδαφικός ,καθώς προκρίνει την στείρα απομνημόνευση παρωχημένων γνώσεων ,χωρίς να καλλιεργεί την κριτική ικανότητα του μαθητή. Το σχολικό εγχειρίδιο αποτελεί γι ` αυτόν ένα σύνολο γνώσεων, οι οποίες επιβάλλεται να απομνημονευθούν όσο το δυνατόν καλύτερα, γεγονός που τον φορτώνει με ψυχολογική πίεση και άγχος. Έτσι αντιμετωπίζει το βιβλίο εχθρικά, αισθάνεται πως το σχολικό βιβλίο τον καταπιέζει, με αποτέλεσμα να διακατέχεται από ένα μίσος για όλα τα βιβλία. Αυτό εκφράζεται τις περισσότερες φορές και έμπρακτα με το θλιβερό θέαμα μαθητές να καίνε στο τέλος κάθε σχολικής χρονιάς όλα τα βιβλία τους με ένα τρόπο επιδεικτικό και εν μέρει εκδικητικό. Και αυτή είναι η μεγαλύτερη ζημιά που προκαλεί το ελληνικό σχολείο, καθώς είναι υπεύθυνο για το γεγονός ότι το μίσος για τα σχολικά εγχειρίδια διοχετεύεται σε κάθε άλλο βιβλίο όχι μόνο κατά τη διάρκεια της φοίτησης στο σχολείο αλλά και για όλη τους τη ζωή. Στο παραπάνω συντελεί και το γεγονός ότι το ελληνικό σχολείο επιβάλλει ένα μόνο εγχειρίδιο, που τις περισσότερες φορές είναι κακογραμμένο , ασαφές και ανεπίκαιρο, στερώντας από τους μαθητές τη δυνατότητα να ανατρέξουν στις σχολικές και όχι μόνο βιβλιοθήκες, για να ανακαλύψουν διαφορετικές πηγές πληροφοριών.

.
Ωστόσο, δε θα πρέπει να παραγνωρίζουμε και το ρόλο της τηλεόρασης αλλά και των εξελιγμένων τεχνολογικά μέσων πληροφόρησης. Η τεχνολογική επανάσταση επέφερε σημαντικές αλλαγές στον τομέα της ενημέρωσης και της πρόσβασης στην πληροφορία. Ο ηλεκτρονικός τύπος, κυρίως η τηλεόραση αλλά και οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές έχουν κυριαρχήσει, καθώς ενημερώνουν γρήγορα, έχοντας την εικόνα ως ισχυρότατο όπλο στα χέρια τους. Η εικόνα υπερτερεί σε αμεσότητα και παραστατικότητα, καθώς σε συνδυασμό και με τον ήχο, μαγνητίζει τον τηλεθεατή. Έτσι, ενώ το διάβασμα του βιβλίου απαιτεί και προϋποθέτει συνεχή πνευματική εγρήγορση και προσπάθεια, ως πιο σύνθετη νοητική διεργασία, η τηλεόραση, με την ταχύτητα που εναλλάσσονται τα γεγονότα και οι εικόνες, δεν επιτρέπει στον τηλεθεατή να κρίνει και να ελέγχει τις πληροφορίες. Είναι εύλογο, λοιπόν, ο Έλληνας να επιλέγει τον παραπάνω πιο εύκολο τρόπο ενημέρωσης και να μετατρέπεται έτσι σε ένα παθητικό δέκτη μηνυμάτων και ανεπεξέργαστων πληροφοριών, ο οποίος εξαρτάται από την τηλεόραση. Η εξάρτησή του δεν αφορά μόνο στην ενημέρωση αλλά και στις επιλογές της ψυχαγωγίας του, αφού παρακολουθεί χαμηλής ποιότητας προγράμματα, που δεν ευνοούν την πνευματική του ανησυχία και αναζήτηση. Βλέπουμε ,λοιπόν, πως ο ρόλος της τηλεόρασης ,ενώ θα έπρεπε να είναι επικουρικός και να συμβάλλει στην προβολή και προώθηση του βιβλίου , στην πράξη είναι ως επί το πλείστον ανταγωνιστικός , εφόσον μειώνει αισθητά τον αριθμό του αναγνωστικού κοινού στη χώρα μας.

.
Όμως, εκτός από την τηλεόραση, μεγάλο μερίδιο ευθύνης αναλογεί και στο σύγχρονο τρόπο ζωής. Πιο συγκεκριμένα, στις σημερινές καταναλωτικές κοινωνίες κυριαρχεί ένα πνεύμα άκρατου υλικού ευδαιμονισμού. Η κοινωνική καταξίωση και αναγνώριση επέρχεται μόνο μέσα από την όλο και μεγαλύτερη ευχέρεια για κατανάλωση. Έτσι, οι άνθρωποι επιδίδονται σε ένα διαρκή αγώνα απόκτησης αγαθών, γεγονός που προϋποθέτει πως αναγκάζονται να εργάζονται περισσότερες ώρες από το φυσιολογικό. Η υπερεργασία, στην οποία αναπόφευκτα οδηγείται το άτομο, για να καλύψει τις όλο και μεγαλύτερες, συχνά πλασματικές, ανάγκες του, συμβάλλει όχι μόνο στην αισθητή μείωση του ελεύθερου χρόνου αλλά και στη μείωση της διάθεσης για ανάγνωση βιβλίων. Σε μια κοινωνία, στην οποία το «έχειν» ταυτίζεται με το «είναι» και η υλική ευημερία με την καταξίωση και την ευτυχία, είναι φυσιολογικό ο άνθρωπος - και ο Έλληνας ακόμη περισσότερο- να αδιαφορεί για την πνευματική του καλλιέργεια και εξύψωση.

.
Βέβαια, στην αδιαφορία αυτή του Έλληνα για τα βιβλία έχει συντελέσει και η ελιτίστικη στάση ορισμένων συγγραφέων. Εκείνοι είναι που όχι μόνο χρησιμοποιούν ένα εξεζητημένο και εκλεπτυσμένο ύφος ,δυσνόητο τις περισσότερες φορές για τη μεγάλη μάζα του αναγνωστικού κοινού, αλλά και τα θέματα με τα οποία καταπιάνονται στα βιβλία τους δεν ενδιαφέρουν το μέσο πολίτη, που φυσιολογικά αδιαφορεί για ανάλογα αναγνώσματα. Έτσι είναι σαν να απευθύνονται σε ένα εξειδικευμένο και αρκετά περιορισμένο κοινό, σε ένα στενό κύκλο διανοούμενων, αδιαφορώντας για το αν τα βιβλία τους είναι κατανοητά ή όχι από το μέσο πολίτη. Κατά αυτόν τον τρόπο δημιουργείται πρόβλημα στην αποκωδικοποίηση των μηνυμάτων του δημιουργού-συγγραφέα από το κοινό, το οποίο θεωρεί πως αυτό αποκλειστικά ευθύνεται για τη μη κατανόηση των νοημάτων και αποδέχεται την πνευματική κατωτερότητα του, αδιαφορώντας για ανάλογου περιεχομένου βιβλία.

.
Στις παραπάνω βασικές αιτίες έρχονται να προστεθούν και κάποιες δευτερεύουσας σημασίας, που επηρεάζουν όμως και αυτές την μείωση του αναγνωστικού κοινού στην Ελλάδα. Τέτοιες είναι: η υψηλή έως απαγορευτική για την πλειοψηφία των λαϊκών στρωμάτων τιμή των βιβλίων, η ανεπαρκής για τα σημερινά δεδομένα προβολή και παρουσίαση του βιβλίου, η ελλιπής τροφοδοσία της επαρχίας με πληθώρα εκδόσεων, με αποτέλεσμα η αγορά του βιβλίου να περιορίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα κ.α..

.
Από όλα τα παραπάνω, λοιπόν, συνάγεται το συμπέρασμα πως η κατάσταση στον τομέα της ανάγνωσης βιβλίων στη χώρα μας πρέπει να αλλάξει. Και μπορεί να αλλάξει. Όμως χρειάζεται χρόνος και συνεχής προσπάθεια από τους φορείς εκείνους που μπορούν και έχουν την ευθύνη να στρέψουν τον Έλληνα προς το ωφέλιμο και ποιοτικό βιβλίο. Η οικογένεια, η εκπαίδευση και ειδικότερα το σχολείο έχουν τη δυνατότητα να βοηθήσουν ουσιαστικά προς αυτήν την κατεύθυνση, να εμφυσήσουν δηλαδή τη βιβλιοφιλία στο νέο άνθρωπο. Επικουρικά σ` αυτό μπορεί να λειτουργήσει και η πολιτεία με τη χάραξη μιας πολιτιστικής πολιτικής για το βιβλίο, που θα στοχεύει στην προώθηση και προβολή του καλού βιβλίου. Οι προσπάθειες αυτές όμως δεν θα επιφέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, αν και ο ίδιος ο Έλληνας δε συνειδητοποιήσει σε ατομικό επίπεδο το χρέος και την ευθύνη του. Να καταλάβει δηλαδή ότι πρέπει και ο ίδιος να αντισταθεί στην πνευματική υποβάθμιση που συντελείται από την πλειονότητα των Μ.Μ.Ε και να διεκδικεί τη γνήσια ψυχαγωγία μέσα από τη μύησή του στον κόσμο του βιβλίου.

(*) allgreek4u.blogspot.com

Βλέπε επίσης: «O Έλληνας και το βιβλίο»

~~~~~